Mija 80 lat od Powstania Warszawskiego. Z tej okazji w mediach pojawia si\u0119 wiele informacji na ten temat, na\u015bwietlaj\u0105cych r\u00f3\u017cne aspekty pami\u0119tnego wydarzenia historycznego. Czas je uzupe\u0142ni\u0107 prezentacj\u0105 pogody podczas powstania.<\/p>\n
W powszechnej opinii stacje meteorologiczne w mie\u015bcie (z oczywistych powod\u00f3w) w tym czasie nie dzia\u0142a\u0142y, i obserwacje nie by\u0142y w og\u00f3le prowadzone. To nie do ko\u0144ca prawda. Wraz z wybuchem Powstania Warszawskiego w dniu 1 sierpnia 1944, w dzia\u0142alno\u015bci warszawskiej s\u0142u\u017cby meteorologicznej nast\u0105pi\u0142a 9-miesi\u0119czna przerwa (dane ze stacji Bielany istniej\u0105 ponownie od 1 maja 1945). Wprawdzie do 10 lub 11 sierpnia dr Jan Gadomski* kontynuowa\u0142 na w\u0142asne ryzyko obserwacje pogody w Obserwatorium Astronomicznym (gdzie by\u0142 adiunktem przed wojn\u0105, podczas okupacji kontynuowa\u0142 prac\u0119 w OA), jednak p\u00f3\u017aniej nie by\u0142o to ju\u017c mo\u017cliwe. Swoje zapiski z obserwacji przekaza\u0142 po wojnie do PIHM. O tym co si\u0119 z nimi sta\u0142o, pisze prof. Halina Lorenc, cytat**:<\/p>\n
\u201eJeszcze kilka lat temu [tj. we wczesnych latach 1990-tych] autorka [prof. H. Lorenc] korzysta\u0142a z \u201eDzienniczka Meteorologicznego\u201d dla Warszawy-Obserwatorium za lipiec 1944 [oraz zapewne pierwszy okres sierpnia], w kt\u00f3rym \u2013 pr\u00f3cz do ko\u0144ca sumiennie wykonywanych pomiar\u00f3w przez obserwatora Polaka \u2013 widnia\u0142y uwagi o stanie walk na terenie Warszawy. Dzienniczek ten jednak zagin\u0105\u0142 i mimo usilnych poszukiwa\u0144, nie zdo\u0142ano go odnale\u017a\u0107.\u201d<\/p>\n
Poza tym, nie jest do ko\u0144ca pewne czy Niemcy nie prowadzili obserwacji na posterunku Ok\u0119cie jeszcze po wybuchu powstania, gdy\u017c lotnisko by\u0142o wykorzystywane przez samoloty Luftwaffe przynajmniej do po\u0142owy wrze\u015bnia 1944 (tj. do czasu gdy nast\u0105pi\u0142y sowieckie ataki z powietrza na ten obiekt), a obserwacje stanu aury s\u0105 dla lotnictwa potrzebne. Nie uda\u0142o si\u0119 jednak w niemieckim instytucie meteorologicznym (Deutscher Wetterdienst\/Offenbach am Main) uzyska\u0107 \u017cadnych informacji o danych z Warszawy wykraczaj\u0105cych poza lipiec 1944 roku.<\/p>\n
A wi\u0119c za okres 1 sierpnia 1944 \u2013 30 kwietnia 1945 nie ma do dyspozycji danych obserwacyjnych z Warszawy. Jednak szereg posterunk\u00f3w na terenach ju\u017c wyzwolonych spod niemieckiej okupacji (a tak\u017ce pod t\u0105 okupacj\u0105 jeszcze pozostaj\u0105cych, np. \u0141\u00f3d\u017a) funkcjonowa\u0142o w omawianym czasie nieprzerwanie. Wyrywkowa analiza por\u00f3wnawcza danych z tych\u017ce stacji z fragmentarycznymi informacjami opisowymi o pogodzie panuj\u0105cej w Warszawie (znanymi z r\u00f3\u017cnych wspomnie\u0144, relacji itp.) wskazuje, \u017ce dobrym punktem odniesienia dla uzyskania og\u00f3lnego wgl\u0105du w przebieg sytuacji synoptycznej w tym najbardziej dramatycznym w historii stolicy okresie mo\u017ce by\u0107 np. stacja Sobieszyn (powiat Garwolin), znajduj\u0105ca si\u0119 w odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 100 km od Warszawy w kierunku po\u0142udniowo-wschodnim (51\u00b036\u2019N \/ 22\u00b010\u2019E, wys. 159 m. npm.). Ten w\u0142a\u015bnie posterunek zosta\u0142 wykorzystany do orientacyjnego nakre\u015blenia przebiegu pogody w powsta\u0144czej stolicy.<\/p>\n
Jako si\u0119 rzek\u0142o, dane z Sobieszyna s\u0105 dla Warszawy orientacyjne. Moim zdaniem – zw\u0142aszcza w najcieplejszych dniach – temperatura w stolicy mog\u0142a by\u0107 o 1-2 stopnie od nich wy\u017csza, a w odczuciu mieszka\u0144c\u00f3w \u015bci\u015ble zabudowanych dzielnic centralnych dodatkowym \u017ar\u00f3d\u0142em ciep\u0142a by\u0142y liczne po\u017cary bombardowanych budynk\u00f3w. Nie dziwi wi\u0119c, \u017ce we wspomnieniach \u015bwiadk\u00f3w powstania niekiedy m\u00f3wi si\u0119 o skwarnej pogodzie (zw\u0142aszcza w sierpniu).<\/p>\n
Oto jaki og\u00f3lny (orientacyjny i uproszczony) obraz wy\u0142ania si\u0119 z opracowanych przeze mnie raport\u00f3w tej stacji. Dodam, \u017ce w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci szuka\u0142em ich potwierdzania i uzupe\u0142niania dost\u0119pnymi relacjami z powsta\u0144czej stolicy. Przyk\u0142adowo: bezchmurne niebo w dniu 18 wrze\u015bnia jest potwierdzane naocznymi relacjami \u015bwiadk\u00f3w zrzutu na Warszaw\u0119 zasobnik\u00f3w z broni\u0105 i zaopatrzeniem przez flot\u0119 107 ameryka\u0144skich bombowc\u00f3w B-17 (tzw. lataj\u0105cych superfortec). Rzecz jasna, w\u0142a\u015bnie z powodu tak korzystnej aury ten w\u0142asnie dzie\u0144 zosta\u0142 wybrany na te zrzuty (w ramach operacji \u201eFrantic\u201d).<\/p>\n
SYTUACJA BARYCZNA (wed\u0142ug reanalizy NOAA, w: wetterzentrale.de).<\/p>\n
1-3\/08: wp\u0142yw ni\u017cu czarnomorskiego. 4-8\/08: wp\u0142yw wy\u017cu z centrum nad Morzem P\u00f3\u0142nocnym (MP) i Skandynawi\u0105. 09-11\/08: wp\u0142yw ni\u017cu znad MP. 12-15\/08: wy\u017c od zachodu. 16-18\/08: wy\u017c z po\u0142udniowego wschodu (SE) \u015bci\u0105ga ciep\u0142e powietrze. 19-23\/08: wy\u017c przesuwa si\u0119 na wsch\u00f3d (E), ciep\u0142a adwekcja z SE\/E. 24-28\/08: kolejny wy\u017c z o\u015brodkiem na p\u00f3\u0142noc (N) od Polski (skandynawski, bardzo pogodny ale ch\u0142odniejszy 24-25\/08, nastepnie przesun\u0105\u0142 si\u0119 w kierunku SE i temperatura si\u0119 podnios\u0142a). 29\/08-02\/09: pomi\u0119dzy s\u0142abym wy\u017cem \u015brodkowoeuropejskim (CE) a ni\u017cem z p\u00f3\u0142nocnego zachodu (NW). 03-04\/09: wp\u0142yw ni\u017cu z N. 05-06\/09: wy\u017c od po\u0142udnia \/ po\u0142udniowego wschodu (S \/ SE). 07\/09: wp\u0142yw ni\u017cu z W. 08\/09: nasun\u0105\u0142 si\u0119 klin wy\u017cu azorskiego od SW. 09\/09-12\/09: wp\u0142yw wy\u017cu znad po\u0142udniowo-zachodniej Skandynawii. 13-14\/09: wy\u017c z centrum nad Ba\u0142tykiem. 15\/09: wy\u017c umacnia si\u0119 nad krajami ba\u0142tyckimi i Bia\u0142orusi\u0105. 16-18\/09: silny uk\u0142ad wy\u017cowy z centrum na E od Polski. 19\/09: wy\u017c przesuwa si\u0119 na p\u00f3\u0142noc i regeneruje si\u0119; nastepnie 20-24\/09 z o\u015brodkiem na NE od Polski wywiera silny wp\u0142yw na adwekcj\u0119, czyli nap\u0142yw mas powietrza z kierunku E-SE. 25\/09: wy\u017c s\u0142abnie i wycofuje si\u0119 na E, na jego miejsce od W wsuwa si\u0119 zatoka g\u0142\u0119bokiego ni\u017cu znad MP; jednak 26-27\/09 uk\u0142ad wy\u017cowy nie cofa si\u0119 dalej na wsch\u00f3d, wi\u0119c trwa adwekcja od SW. 28-30\/09: \u201esiod\u0142o\u201d baryczne, s\u0142aby klin wy\u017cowy. 01-02\/10: wp\u0142yw ni\u017cu zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 od S.<\/p>\n
PRZEBIEG POGODY PODCZAS POWSTANIA (przypominam, \u017ce konkretne dane liczbowe s\u0105 orientacyjne).<\/p>\n
1-4\/08 opady deszczu, zachmurzenie du\u017ce\/ca\u0142kowite, umiarkowana temperatura. 5-9\/08 pogodnie, stopniowy wzrost temperatury od 20 do 27 stopni. 10-11\/08 prawdopodobnie burza 9-10, nst wzrost zachmurzenia do du\u017cego, spadek ci\u015bnienia, Tmax ok. 24 stopni. 12-15\/08 coraz pogodniej ale tak\u017ce spadek Tmax z 25 do 20 stopni, wzrost ci\u015bnienia, spadek wilgotno\u015bci wzglednej. 16\/08 pogodnie i wzrost Tmax do 22 stopni. 17-23\/08 okres aury gor\u0105cej (Tmax 25-27 stopni) i przewa\u017cnie pogodnej, 22-ego prawdopodobna burza. 24-28\/08 dni bardzo pogodne a okresami bezchmurne, ci\u015bnienie wysokie, wzrost Tmax od 23-25 st. do 29 st. (w dniu 28-ego). 29-30\/08 opady deszczu, spadek Tmax z 29 do 25 st. 31\/08-01\/09 zachmurzenie du\u017ce, Tmax 27 i 23 st. 02-03\/09 pogodnie (23 st.), nastepnie gor\u0105co (27 st.) i prawdopodobnie silniejszy deszcz. 04-06\/09 – Po deszczu pierwszego dnia och\u0142odzenie (Tmax 18 st.), atoli drugiego i trzeciego zn\u00f3w wzrost temperatury (Tmax 23, 26 st.) i bardzo pogodnie. 07\/09 – ciep\u0142o (24 st.), ale wzrost zachmurzenia. 08-09\/09 \u2013 Deszczowo, spadek Tmax poni\u017cej 20 stopni. 10-21\/09 \u2013 Okres aury najch\u0142odniejszej od pocz\u0105tku powstania; tylko 10 i 19-20 Tmax w okolicach 20-21 stopni, poza tym Tmax 14-18 stopni przy zimnych nocach (w Sobieszynie najzimniejszy dzie\u0144 15-sty; Tmin tylko 1,5 st.). Brak jednak opad\u00f3w, a w dniach 13-18 oraz 20-21 by\u0142o bardzo pogodnie (okresami bezchmurnie) i s\u0142onecznie. Ci\u015bnienie bardzo wysokie, wilgotno\u015b\u0107 niska. 22-24\/09 \u2013 spadek ci\u015bnienia i stopniowy wzrost zachmurzenia, ale ciep\u0142o (Tmax 19-21 st.). 25\/09 \u2013 zmiana pogody, spadek ci\u015bnienia i temperatury (Tmax 17 st.), prawdopodobnie deszcz i burza. 26\/09-02\/10 \u2013 jesienna, ch\u0142odniejsza aura; Tmax 15-17 st., zachmurzenie na og\u00f3\u0142 du\u017ce, 01-02\/10 s\u0142abe opady deszczu lub m\u017cawki.<\/p>\n
Ilustracj\u0105 powy\u017cszego opisu jest poni\u017cszy wykres (1).<\/p>\n
Wykres 1.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/varsoviaklimat.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Sobieszyn-Tmax-Tmin-zachm-08-09-1944.png\")
<\/a><\/p>\n