Mamy ostatnio parne, duszne dni w mie\u015bcie. I jak zwykle, towarzysz\u0105 temu narzekania warszawiak\u00f3w. Mo\u017ce jednak powinni si\u0119 do takich warunk\u00f3w latem przyzwyczaja\u0107, bo dni bardzo ciep\u0142e, gor\u0105ce, a nawet upalne i jednocze\u015bnie wilgotne, parne, zdarzaj\u0105 si\u0119 u nas coraz cz\u0119\u015bciej wraz z post\u0119pami ocieplenia klimatu. Warto wi\u0119c ustali\u0107 sobie jakie\u015b kryterium oceny parno\u015bci.<\/p>\n
W polskich (i nie tylko polskich) mediach najcz\u0119\u015bciej stosuje si\u0119 poj\u0119cie \u201etemperatury odczuwalnej\u201d. W uproszczeniu chodzi o to, \u017ce przy wysokich temperaturach wi\u0119ksza wilgotno\u015b\u0107 powietrza utrudnia organizmowi cz\u0142owieka sch\u0142adzanie cia\u0142a (oddawanie nadmiaru ciep\u0142a otoczeniu) przez wydalanie wody (czyli pocenie si\u0119), co powoduje, \u017ce nasze odczucie gor\u0105ca nasila si\u0119 przy niezmienionej temperaturze, ale wi\u0119kszej wilgotno\u015bci. Gdy pary wodnej w powietrzu ju\u017c jest du\u017co, to mniej pozostaje miejsca by pomie\u015bci\u0107 jej wi\u0119cej (np. z wydalania przez cia\u0142o cz\u0142owieka). Innymi s\u0142owy, przy stosunkowo wysokiej wilgotno\u015bci dan\u0105 temperatur\u0119 powietrza odczuwamy tak, jakby by\u0142a ona wy\u017csza od wskazania samego termometru. Ka\u017cdy wie, \u017ce upa\u0142 znosi si\u0119 lepiej, gdy powietrze jest suche. Istniej\u0105 odpowiednie skale przeliczania temperatury z termometru na tak\u0105, jak\u0105 nasze cia\u0142o odczuwa. S\u0142yszymy wi\u0119c w mediach, \u017ce np. temperatura powietrza wynosi 30 stopni, ale odczuwalna jest wy\u017csza, z powodu du\u017cej wilgotno\u015bci.<\/p>\n
Jednak dla mnie takie przeliczniki nie s\u0105 po\u017cyteczne. Gdy badam pogod\u0119 i klimat Warszawy oraz ich ewolucj\u0119 w czasie, to wa\u017cna jest dla mnie rzeczywista temperatura powietrza, a nie temperatura jak\u0105 \u201eodczuwam\u201d. Dla mnie informacja \u017ce temperatura wynosi 30 stopni, a odczuwalna np. przekracza 40, jest raczej abstrakcyjna. Poza tym, jak wspomnia\u0142em, chcia\u0142bym jako\u015b ocenia\u0107 parno\u015b\u0107. Cho\u0107by dlatego, \u017ceby na bazie prostego, por\u00f3wnywalnego kryterium m\u00f3c bada\u0107 ewolucj\u0119 liczby dni parnych w Warszawie. Z up\u0142ywem lat ubywa ich, czy przybywa? Na jakiej podstawie to okre\u015bla\u0107? \u201eTemperatura odczuwalna\u201d si\u0119 do tego nie nadaje, przyj\u0105\u0142em wi\u0119c inne kryterium: tzw. temperatur\u0119 punktu rosy (TPR). Co to jest?<\/p>\n
Ka\u017cdy wie, \u017ce powietrze na naszej planecie zawsze zawiera mniejsz\u0105 lub wi\u0119ksz\u0105 ilo\u015b\u0107 pary wodnej; a wi\u0119c powietrze bywa mniej lub bardziej wilgotne. Podstawowym w meteorologii kryterium wilgotno\u015bci powietrza jest tzw. wilgotno\u015b\u0107 wzgl\u0119dna. Wilgotno\u015b\u0107 wzgl\u0119dna to stosunek procentowy ilo\u015bci pary wodnej znajduj\u0105cej si\u0119 w powietrzu w danej chwili przy danej temperaturze, do tej ilo\u015bci pary, jaka przy tej\u017ce temperaturze by\u0142aby konieczna dla pe\u0142nego, 100% nasycenia powietrza par\u0105, umo\u017cliwiaj\u0105c jej kondensacj\u0119, czyli skroplenie (w postaci rosy, mg\u0142y lub opadu atmosferycznego).<\/p>\n
Fizyka atmosfery m\u00f3wi nam, \u017ce im powietrze jest cieplejsze, tym wi\u0119cej pary wodnej mo\u017ce pomie\u015bci\u0107. M\u00f3wi\u0105c inaczej: im powietrze jest cieplejsze, tym wi\u0119cej pary wodnej potrzeba, aby je w pe\u0142ni (w 100%) par\u0105 nasyci\u0107. Co oznacza, \u017ce ten sam procent wilgotno\u015bci wzgl\u0119dnej, ale przy wy\u017cszej temperaturze, wskazuje \u017ce w powietrzu jest wi\u0119cej pary wodnej, ni\u017c przy temperaturze ni\u017cszej. Jak ju\u017c wiemy, im wi\u0119cej jest wilgoci (pary wodnej) w powietrzu, tym ni\u017cszy jest pr\u00f3g wytrzyma\u0142o\u015bci ludzkiego organizmu na wysokie temperatury. Jak wi\u0119c mo\u017cna okre\u015bli\u0107 kolejne progi niebezpiecznych dla ludzkiego organizmu poziom\u00f3w ciep\u0142ej wilgotno\u015bci, odczuwanej jako parno\u015b\u0107 powietrza?<\/p>\n
S\u0142u\u017cy temu w\u0142a\u015bnie okre\u015blanie temperatury punktu rosy (w stopniach Celsjusza). TPR jest warto\u015bci\u0105 teoretyczn\u0105; ukazuje ile termometr powinien wskazywa\u0107 stopni w danym momencie rzeczywistym, aby obecna w tym\u017ce momencie w powietrzu para wodna nasyci\u0142a powietrze w 100%, powoduj\u0105c skraplanie tej\u017ce pary. Czyli: je\u017celi wilgotno\u015b\u0107 wzgl\u0119dna jest ni\u017csza od 100% (tak jest najcz\u0119\u015bciej, rzecz jasna), to TPR musi by\u0107 ni\u017csza od temperatury, jaka faktycznie w danym momencie panuje. Wiemy ju\u017c, \u017ce aby obliczy\u0107 TPR, nie wystarczy zna\u0107 procent wilgotno\u015bci wzgl\u0119dnej, skoro ten sam jej procent przy r\u00f3\u017cnych (faktycznych) temperaturach, daje r\u00f3\u017cn\u0105 ilo\u015b\u0107 pary w powietrzu. Trzeba wi\u0119c uwzgl\u0119dnia\u0107 w obliczeniu tak\u017ce realn\u0105, panuj\u0105c\u0105 w interesuj\u0105cej nas chwili temperatur\u0119 powietrza. Te dwa parametry wystarczy\u0142y do stworzenia wzoru do obliczania TPR. Jest on raczej skomplikowany, ale jak kto\u015b nie chce si\u0119 nim przejmowa\u0107, to nie musi, poniewa\u017c w sieci jest \u0142atwo dost\u0119pna automatyczna konwersja temperatury+wilgotno\u015b\u0105ci na TPR. Poni\u017cej om\u00f3wienie przyk\u0142adowej sytuacji, kt\u00f3ra ilustruje zale\u017cno\u015b\u0107 tych trzech parametr\u00f3w.<\/p>\n
Gdy TPR w danym momencie (przy okre\u015blonej rzeczywistej temperaturze i wilgotno\u015bci wzgl\u0119dnej) wynosi na przyk\u0142ad 15\u00b0C, to oznacza to, \u017ce w tym\u017ce momencie obecna w powietrzu rzeczywista ilo\u015b\u0107 pary wodnej doprowadzi\u0142aby do pe\u0142nego nasycenia powietrza wilgoci\u0105 przy tej w\u0142a\u015bnie temperaturze powietrza. Przyk\u0142adowo: gdy temperatura powietrza wynosi 20\u00b0C, to wspomnian\u0105 TPR uzyskamy gdy wilgotno\u015b\u0107 wzgl\u0119dna wyniesie 72%.<\/p>\n
A je\u015bli za chwil\u0119 ilo\u015b\u0107 pary wodnej wzro\u015bnie przy niezmienionej temperaturze, to wzro\u015bnie tak\u017ce wska\u017anik wilgotno\u015bci wzgl\u0119dnej, a razem z nim – tak\u017ce TPR (gdy wilgotno\u015b\u0107 wzgl\u0119dna dojdzie do 100%, w\u00f3wczas warto\u015bci rzeczywistej temperatury powietrza i TPR wyr\u00f3wnuj\u0105 si\u0119). Przyk\u0142adowo: temperatura trzyma si\u0119 na (uprzednim) poziomie 20\u00b0C, ale wilgotno\u015b\u0107 wzros\u0142a do 80%; wtedy TPR wyniesie 16,5\u00b0C.<\/p>\n
To oczywiste, \u017ce je\u017celi wzro\u015bnie temperatura, a ilo\u015b\u0107 pary wodnej pozostanie bez zmiany, to spadnie wska\u017anik wilgotno\u015bci wzgl\u0119dnej, a co za tym idzie, spadnie tak\u017ce TPR. Gdy temperatura powietrza ro\u015bnie, a ilo\u015b\u0107 pary spada, to TPR spada jeszcze bardziej. Nie ma wtedy zagro\u017cenia nasileniem duchoty i parno\u015bci, mimo, \u017ce jest coraz gor\u0119cej.<\/p>\n
Wiemy ju\u017c, \u017ce je\u015bli temperatura powietrza ro\u015bnie, a wilgotno\u015b\u0107 wzgl\u0119dna nie zmienia si\u0119, to oznacza to wzrost rzeczywistej ilo\u015bci pary wodnej. Jest wi\u0119c czym\u015b oczywistym, \u017ce gdy podnosi si\u0119 zar\u00f3wno temperatura powietrza jak i wilgotno\u015b\u0107 wzgl\u0119dna, to oznacza to zdwojony wzrost tak ilo\u015bci pary wodnej, jak i warto\u015bci TPR. Przyk\u0142adowo: temperatura wzros\u0142a do 25\u00b0C, a wilgotno\u015b\u0107 pozosta\u0142a na poziomie 80%. TPR wynosi wtedy 21\u00b0C, robi si\u0119 wi\u0119c bardzo parno (wg poni\u017cszej klasyfikacji).<\/p>\n
Wniosek: im wy\u017csza jest warto\u015b\u0107 TPR, tym silniejsze jest odczucie parno\u015bci przez organizm ludzki, oczywi\u015bcie powy\u017cej pewnej dolnej granicy temperatury powietrza (o niej poni\u017cej), bo nie odczuwamy parno\u015bci, gdy jest zimno. Je\u017celi panuje upa\u0142 a pary wodnej jest ma\u0142o, to wska\u017anikTPR mo\u017ce by\u0107 nawet ujemny.<\/p>\n
Jak si\u0119 dowiedzie\u0107, czy podawana warto\u015b\u0107 TPR oznacza ciep\u0142\u0105\/parn\u0105 wilgo\u0107 powoduj\u0105c\u0105 \u017ce zaczynamy si\u0119 poci\u0107 (zw\u0142aszcza w nieklimatyzowanych pomieszczeniach), nawet przy braku wysi\u0142ku fizycznego?<\/p>\n
W sieci odpowiednie tabele (klasyfikacje) TPR znajduj\u0105 si\u0119 na wielu stronach. Po ich przeanalizowaniu stworzy\u0142em sobie tak\u0105, co pasuje do moich osobistych odczu\u0107. Wed\u0142ug niej, poszczeg\u00f3lne poziomy TPR odbierane s\u0105 przez organizm przeci\u0119tnego cz\u0142owieka (np. m\u00f3j) nast\u0119puj\u0105co (temperatury punktu rosy \u00b0C i odczucia):<\/p>\n
TPR do 13\u00b0 (nieodczuwalnie lub przyjemnie); 13\u00b0-15\u00b0 (neutralnie); 16\u00b0-18\u00b0 (pojawia si\u0119 poczucie lepko\u015bci); 19\u00b0-21\u00b0 (uci\u0105\u017cliwa parno\u015b\u0107); 22\u00b0-24\u00b0 (m\u0119cz\u0105ca parno\u015b\u0107); TPR 24\u00b0 i wi\u0119cej (przyt\u0142aczaj\u0105ca parno\u015b\u0107). Od tej granicy duchota mo\u017ce nawet zagra\u017ca\u0107 \u017cyciu, z powodu przegrzania organizmu. Nie znalaz\u0142em w anna\u0142ach przypadku, aby ten poziom zosta\u0142 osi\u0105gni\u0119ty w Warszawie, na szcz\u0119\u015bcie. Tak wysokiego poziomu wi\u0119c nie do\u015bwiadczy\u0142em. Jak dot\u0105d.<\/p>\n
Jest wiele \u015bwiadectw, \u017ce \u201educhota\u201d staje si\u0119 tematem medialnym, gdy TPR osi\u0105ga i przekracza 18 stopni. Przyk\u0142adowo: w roku 2010 jeden z obserwator\u00f3w napisa\u0142: \u201eW sierpniu, kiedy noce powinny by\u0107 ju\u017c zdecydowanie ch\u0142odne, kilka z nich by\u0142o niezno\u015bnie gor\u0105cych i parnych.\u201d[1]<\/a> Faktycznie, na przyk\u0142ad w nocy z 14 na 15 sierpnia TPR waha\u0142a si\u0119 w okolicach 20 stopni (ca\u0142odobowo w tych dniach dochodz\u0105c do 23\u00b0C, czyli warto\u015bci okre\u015blonej jako \u201e<\/em>m\u0119cz\u0105ca parno\u015b\u0107\u201d, kt\u00f3rej nie powstydzi\u0142yby si\u0119 wilgotne strefy tropikalne). 15 sierpnia najni\u017csza temperatura nad ranem wynios\u0142a 20 stopni (o p\u00f3\u0142nocy 23\u00b0), najwy\u017csza dniem 33 stopnie. Wilgotno\u015b\u0107 wzgl\u0119dna noc\u0105 d\u0142ugo si\u0119ga\u0142a 90%, w dzie\u0144 nie spad\u0142a poni\u017cej 50%. Nie jest przesad\u0105 nazwanie tego dnia \u201etropikiem\u201d. W warunkach warszawskich, taka pogoda jest niebezpieczna szczeg\u00f3lnie dla os\u00f3b starszych i\/lub cierpi\u0105cych na r\u00f3\u017cne schorzenia.<\/p>\n Jak powiedzia\u0142em, powy\u017csza klasyfikacja odpowiada moim osobistym odczuciom. Rzeczywi\u015bcie ciep\u0142a wilgotno\u015b\u0107 staje si\u0119 dla mnie odczuwalna i zaczynam si\u0119 poci\u0107 (nawet, gdy nie wykonuj\u0119 \u017cadnego wysi\u0142ku fizycznego) gdy TPR przekracza 16 stopni; nawet, gdy na dworze nie ma upa\u0142u. Tak by\u0142o na przyk\u0142ad 10 czerwca br., mimo, \u017ce najwy\u017csza temperatura powietrza tego dnia si\u0119gn\u0119\u0142a zaledwie 23 stopni.<\/p>\n Przyj\u0105\u0142em wi\u0119c \u015bredni\u0105 dobow\u0105 warto\u015b\u0107 temperatury punktu rosy 16,0\u00b0C, jako doln\u0105 granic\u0119 \u201ednia parnego\u201d. Zaznaczy\u0107 trzeba, \u017ce klasyfikacja TPR to nie jedyne kryterium parno\u015bci, istniej\u0105 te\u017c inne. Np. kanadyjski Humidex albo ameryka\u0144ski Heat Index (HI). Ka\u017cdy mo\u017ce sobie wybra\u0107, co mu odpowiada.<\/p>\n Intensywn\u0105 parno\u015b\u0107 zawsze odczuwano w Warszawie dotkliwie. Przyk\u0142adowo, 27 maja 1821 roku. Jak pisa\u0142 warszawski obserwator, Antoni Magier: \u201eDnia 27 maia po dniach ch\u0142odnych i wilgotnych nagle ciep\u0142o do 21 stopni <\/em>[26\u00b0C] dosz\u0142o; uwa\u017cano, \u017ce tego dnia w szpitalach tuteyszych <\/em>[warszawskich] wi\u0119cey iak zwyczaynie ludzi umar\u0142o\u201d<\/em>[2]<\/a>. Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce 26-27 stopni to nie jest a\u017c tak dramatyczne gor\u0105co, kt\u00f3re by istotnie zwi\u0119kszy\u0142o liczb\u0119 zgon\u00f3w w mie\u015bcie, nawet w szpitalach. Jaka by\u0142a wi\u0119c tego przyczyna?<\/p>\n Zagadka zostaje rozwi\u0105zana, gdy si\u0119 spojrzy na najni\u017csz\u0105 wilgotno\u015b\u0107 wzgl\u0119dn\u0105 zmierzon\u0105 przez tego\u017c Magiera w najcieplejszej, popo\u0142udniowej porze dnia: 81%, co daje wtedy TPR w wysoko\u015bci 22,5\u00b0C, czyli bardzo wysok\u0105, zbli\u017con\u0105 do warto\u015bci z 14-15 sierpnia 2010. By\u0142o bardzo parno i duszno, a pami\u0119tajmy, \u017ce w roku 1821 nigdzie nie by\u0142o nie tylko klimatyzacji, ale nawet porz\u0105dnych system\u00f3w czy urz\u0105dze\u0144 wentylacyjnych. Przy braku wiatru, w szpitalach panowa\u0142a \u201esauna\u201d, fatalna dla pacjent\u00f3w zw\u0142aszcza starszych, z chorobami np. uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia.<\/p>\n Przyj\u0119ta klasyfikacja umo\u017cliwia badanie historycznej ewolucji liczby dni parnych w Warszawie. Aby to robi\u0107, wystarczy zna\u0107 temperatur\u0119 powietrza i wilgotno\u015b\u0107 wzgl\u0119dn\u0105, i korzysta\u0107 z automatycznej konwersji temperatury\/wilgotno\u015bci na TPR. Poza tym, coraz cz\u0119\u015bciej TPR jest na bie\u017c\u0105co uwzgl\u0119dniana na stronach pogodowo-klimatycznych obok innych podstawowych parametr\u00f3w pogody.<\/p>\n VarsoviaKlimat.pl<\/p>\n <\/p>\n