Jak wskazuje linia trendu na poniższym wykresie, w ciągu ponad stulecia średnia temperatura sierpnia wzrosła w Warszawie z ok. 17°C do ok. 19°C, mamy więc do czynienia ze zmianą o około 2 stopnie, większą od lipcowej (ok. 1 st.), a także czerwcowej (ok. 1,5 st.). Najcieplejszym w tym okresie jest sierpień 2015 (23,0°C), najchłodniejszym – 1885 (14,5°C).

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Wiele osób było zaskoczonych chłodem sierpnia 2021 roku (17,4°C), najchłodniejszym od roku 1998. Jednak widać, że przed rokiem 1998 podobnie chłodnych lub chłodniejszych sierpni było wiele. Jest jasne, że trwający do dziś trend wzrostowy temperatury tego miesiąca rozpoczął się w późnych latach 1980-tych. Do tego czasu Tśr wahała się w przedziale mniej więcej 17-18 stopni, podczas w najnowszej dekadzie przekroczyła 20; to poważna zmiana. Symbolicznym przełomem jest sierpień 1992 (21,6°C); wcześniej tylko jeden sierpień jest doń zbliżony termicznie (21,1°C z roku 1939). W latach 2015-2022 (okres 8-letni) bariera 20°C została osiągnięta/przekroczona w sierpniu 6 razy (lata 2015, 2017, 2018, 2019, 2020, 2022), podczas gdy w okresie 1881-2014 raptem 8 razy (1890, 1892, 1938, 1939, 1951, 1992, 2002, 2010). W ciągu 134 lat!

Ostatnim (jak dotąd) sierpniem z mojej kategorii skrajnie chłodnych (Tśr<16,0°C) jest ten z roku 1998. Dla 30-lecia 1971-2000 granice normy są następujące: górna 18,4°C, dolna 17,4°C. Najchłodniejszy (jak dotąd) sierpień XXI stulecia ma więc wartość w dolnej granicy normy XX wieku.

Podobnie jak w przypadku czerwca i lipca, także dla sierpnia do początków dekady lat 1990-tych nie było widać ocieplenia klimatycznego. Do tamtego czasu polscy klimatolodzy słusznie dostrzegali ocieplenie przede wszystkim w sezonie zimowym. A jednak sierpień poszedł później w ślady lipca i w XXI stuleciu „nadrobił straty”.

VarsoviaKlimat.pl

Poniższy wykres (1) najwyższych temperatur maksymalnych stycznia, ukazuje jak rewolucyjnym wydarzeniem jest (dawniej) niewyobrażalnie ciepły dzień 1 stycznia 2023 roku. Jego słupek wystrzeliwuje nad wcześniejsze poziomy niczym szczyt Kilimandżaro nad równiną Serengeti. Aż do lat 1980-tych 30-letnie średnie referencyjne dla tego parametru utrzymywały się w granicach 4-7 stopni Celsjusza, a najwyższe maximum sięgnęło 11,3°C (1946). Później uśrednione maximum jęło wzrastać, sięgając 9-ciu stopni; najwyżej 13,8°C (1993). To poważny wzrost, jednak trudno było się spodziewać, że w styczniu temperatura osiągnie 18,9°C w Warszawie. Ale tak się stało.
Niektórzy powiedzą: to tylko temperatura jednego dnia, to incydent, nie tak ważny. Ta wartość nie jest najważniejsza sama w sobie, ale staje się takową w kontekście przeszłości. Jest istną rewolucją termiczną dla stycznia, która ustanawia całkowicie nowe standardy ciepłoty zimowej, przewracając do góry nogami dotychczasowe. Czy od tej pory nie można się spodziewać w środku zimy choćby +16, +17 stopni? Przecież nie będą już rekordowe. A to temperatury już nieodległe od tzw. komfortu termicznego (22-23 st.).
Uśredniona wartość wzrosła w ciągu przedstawionego okresu od ok. 4,5°C do ok. 8,5°C.

Warto zauważyć, że tylko jeden styczeń nie ma dodatniej temperatury w ani jednym dniu (najwyższa Tmax -0,8°C w 1848).

Wykres 1.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM-PIHM-IMGW-IMGW/PIB. Seria pierwotna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Wykres (2) przedstawia najniższe temperatury maksymalne stycznia. Uśrednione wartości wzrosły z ok. -11°C do ok. -8°C.
W latach 1975 i 2020 nie ma żadnego dnia z całodobowym mrozem. Najniższa Tmax (-20,2°C) przypada na styczeń 1987.

Wykres 2.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM-PIHM-IMGW-IMGW/PIB. Seria pierwotna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

A oto (3) uśrednione najwyższe Tmax stycznia w ujęciu dekadowym. Z dekady obecnej minęły dotąd tylko cztery stycznie, jednak ich średnia wskazuje na tendencję. Czy ten silny wzrost utrzyma się w najbliższych latach, przyszłość pokaże.

Wykres 3.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Dni styczniowe z dwucyfrową temperaturą (na plusie) już nie są u nas anomalią.

VarsoviaKlimat.pl

W ostatnim dniu 2021 roku, na stacji Okęcie odnotowano najwyższą temperaturę 11,4°C nad zerem. To skrajnie wysoka wartość dla tego dnia, jednak jak widać na poniższym wykresie, nie jest to rekord sylwestrowego ciepła w ostatnim stuleciu. Najcieplej było w roku 1925, gdy w Warszawie słupek rtęci w termometrze doszedł aż do 13,4°C. Jednak linia trendu za omawiany okres wskazuje na ocieplenie o około 1 stopień. Jak do tej pory, w XXI wieku mroźnych Sylwestrów jest coraz mniej.

Po bardzo ciepłym Sylwestrze nastąpiła prawdopodobnie rekordowo ciepła noc noworoczna. Najniższa temperatura odnotowana na stacji 1 stycznia 2022 roku nad ranem wyniosła 8,1°C, poprzedni rekord (wg obecnego stanu moich badań) to 7,0°C z roku 1902.

Dane TNW / PIM / PIHM / IMGW-PIB, opracowanie VarsoviaKlimat.pl. Seria pierwotna.

Najmroźniejszy Sylwester przypadł na rok 1978, podczas tzw. „zimy stulecia” (Tmax -17,5°C). Ostatnio Sylwester z całodobowym mrozem zbliżonym do dwucyfrowego, był w roku 2002 (-9,6°C).

VarsoviaKlimat.pl

Czy Boże Narodzenie powinno być mroźne? Wiekową tendencją temperatury w dniu Bożego Narodzenia jest wzrost (zob. poniższy wykres). Dzień ten bywa coraz łagodniejszy; w roku 2009 temperatura po raz pierwszy w omawianym okresie osiągnęła wartość dwucyfrową ponad zerem. Trzeba jednak zauważyć, że najmroźniejszy dzień (Tmax -13,8°C) był w roku 2002, czyli już w XXI wieku, gdy ocieplenie klimatycznie znacznie przyspieszało. To jeden z wielu dowodów, że proces ten nie oznacza całkowitego zaniku ekstremalnie niskich temperatur, jednak są one coraz rzadsze, a jak już się pojawiają, to trwają krócej niż dawniej. W latach 2003-2020 trwała niemal nieprzerwana seria łagodnych lub bardzo łagodnych dni BN; ostatnio mróz w tym dniu panował w roku 2007. Może czas najwyższy, aby mróz się znowu pojawił? Może tak będzie w tym grudniu?

Dane TNW / PIM / PIHM / IMGW-PIB, opracowanie VarsoviaKlimat.pl. Seria pierwotna.

Jednak nawet jeśli tak się stanie, to widać, że mroźne „białe” święta Bożego Narodzenia są coraz rzadsze w Warszawie.

VarsoviaKlimat.pl

Jak wskazuje linia trendu na poniższym wykresie (1), w ciągu ponad półtora stulecia średnia temperatura września wzrosła w Warszawie z ok. 13°C do ok. 14,4°C, mamy więc do czynienia ze zmianą o ok. 1,4 stopnia. Najcieplejszymi w tym okresie są wrześnie 2023 i 2024 (18,6°C), najchłodniejszym – 1912 (9,6°C).

Wykres 1.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Jak widać, ostatnie dwa wrześnie należą do innej kategorii niż wszystkie wcześniejsze; są regularnie letnie nie tylko w znaczeniu astronomicznym. Ostatnim (jak dotąd) wrzesień z kategorii skrajnie zimnych przypada na rok 1996 (10,9°C). Najzimniejszy miesiąc XXI wieku wystąpił w roku 2001 (12,5°C), jednak warto zauważyć, że w roku 2022 był niemal równie chłodny (12,7°C).
Udział dni ciepło-gorąco-upalnych (Tmax ≥ 20,0°C), wzrosła średnio od prawie 10-ciu do ok. 12-stu (wykres 2), atoli wyraźny wzrost zaznacza się dopiero w ostatnich kilkunastu latach (liczba takich dni jest jednak istotnie zmienna). Rekord w tej kategorii przypada na wrzesień 2023, który ma aż 28 takich dni. Najmniej przypada na lata 1894, 1912, 1941, 1978, 1986, 1990, a mianowicie 1. Zgadza się: w tych latach we wrześniu bywał tylko jeden dzień ciepły.

Wykres 2.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Jak widać na poniższym wykresie (3), średnie liczby ciepłych nocy wrześniowych (Tmin ≥ 10,0°C) od zakończenia Małej Epoki Lodowej (w połowie XIX wieku) aż do dekady 1991-2000 wahały się, jednak nie można mówić o tendencji wzrostowej za cały ten okres. A jednak – podobnie jak w przypadku wielu innych parametrów ciepłoty klimatycznej – sytuacja uległa zmianie w obecnym stuleciu. Od kilkunastu lat takie noce przeważają. A nocy zdecydowanie zimnych jest coraz mniej.

Wykres 3.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

W podsumowaniu można stwierdzić, że temperatura dwóch ostatnich wrześni – 2023 i 2024 – oznacza istną rewolucję termiczną dla tego miesiąca, który wkroczył na drogę do dołączenia do klimatycznego sezonu letniego. Czy ta zmiana będzie trwała, przyszłość pokaże.

VarsoviaKlimat.pl

Jak wskazuje linia trendu na poniższym wykresie (1), w ciągu ponad półtora stulecia średnia temperatura lipca wzrosła w Warszawie z ok. 18,3°C do ok. 19,2°C, mamy więc do czynienia ze zmianą o ok. 1 stopień. Najcieplejszym w tym okresie jest lipiec 2006 (23,1°C), najchłodniejszym – 1844 (15,1°C). Bardzo podobny do tego ostatniego jest historycznie nam bliższy z roku 1979 (15,3°C), który wielu jeszcze pamięta; a jednak dziś taki lipiec jest trudny do wyobrażenia. W obecnym roku 2024 nawet maj ma znacznie wyższą odeń temperaturę  (17,4°C).

W okresie 1841-2000 (160 lat) tylko dwa lipce osiągnęły/przekroczyły poziom 21 stopni (w latach 1865, 1994); w latach 2001-2024 (24 lata) tak ciepłych lipców jest 9 (2001, 2002, 2006, 2010, 2012, 2014, 2018, 2021, 2024). Innymi słowy, w tym pierwszym czasie udział takich lipców wynosi 1,25%, a w tym drugim – 37,5%. Lipiec z XXI wieku ma mało wspólnego termicznie z lipcami XIX-XX stuleci.

Wykres 1.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Do lat 1970-tych mieliśmy do czynienia z tendencją wręcz spadkową w zakresie ciepłoty lipcowej. Ale od dekady 1980-tych ten miesiąc ociepla się. Ostatnim (jak dotąd) lipcem z mojej kategorii skrajnie chłodnych (Tśr < 17,0°C) jest z roku 2000 (16,8°C). W skali czasowej powyższego wykresu widać, że w obecnym stuleciu właściwie żaden lipiec nie kwalifikuje się jako chłodny; najniższą temperaturę ma ten z roku 2004 (18,0°C). Jednak trudno go uznać za skrajnie chłodny, skoro aż do końca XX wieku wiele lipców jest odeń zimniejszych.

Wzrasta w lipcu udział dni gorąco-upalnych (Tmax ≥ 25,0°C), od ok. 11,5 do ok. 14-stu (wykres 2).

Wykres 2.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Chłodne, a właściwie zimne lipcowe noce (Tmin < 10,0C), niegdyś mające poważny udział (średnio co trzecia-czwarta w miesiącu) stają się rzadkością. Za to noce zdecydowanie ciepłe (Tmin ≥ 15,0°C) wystrzeliły w górę i obecnie mocno dominują. Poniższy wykres (3) ukazuje rewolucję jaka się dokonuje od lat 1990-tych.

Wykres 3.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

VarsoviaKlimat.pl

Jak wskazuje linia trendu na poniższym wykresie, w ciągu przedstawionego okresu średnia temperatura maja wzrosła w Warszawie z ok. 12,7°C do ok. 14°C. Mamy więc do czynienia ze wzrostem o około 1,3 stopnia; poważnym, a jednak znacznie mniejszym niż dla miesięcy od stycznia do kwietnia. Najcieplejszy w tym okresie jest maj 1872 (18,7°C), najzimniejszy – 1864 (7,8°C).

Wykres 1.

Dane bazowe: Zamek-Piwna-OA-SMW-TNW-PIM-PIHM-IMGW/PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Ostatnim jak do tej pory majem z mojej kategorii skrajnie chłodnych (Tśr<10,0°C) jest ten z roku 1965 (9,7°C), choć maj 1980 otarł się o tę strefę (10,0°C). Od tego czasu ocieplanie tego miesiąca wyrażało się raczej zanikiem majów zimnych, a nie częstszym występowaniem bardzo ciepłych (Tśr≥15,0°C); choć trzeba zauważyć, że maj 2025 roku – do spółki z rokiem 2020 – wykazuje najniższą wartość za wieloletni okres 1992-2025, co dla wielu było zaskoczeniem. Wiadomo jednak, że ocieplenie klimatu nie wyklucza sporadycznego pojawiania się miesięcy chłodnych, a nawet zimnych; oraz – raczej wyjątkowo – skrajnie zimnych.

Wykres 2.

Dane bazowe: Zamek-Piwna-OA-SMW-TNW-PIM-PIHM-IMGW/PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Proces ocieplenia klimatycznego dotyczy także maja, choć to jeden z miesięcy ocieplających się stosunkowo najsłabiej. Przyszłość pokaże, czy kolejne maje będą to „nadrabiać”. Jestem też zdania, że majowy rekord ciepła prawdopodobnie zostanie pokonany w najbliższych latach. Atoli – jako się rzekło – rekordowo ciepłym pozostaje maj bardzo odległy w czasie (z roku 1872).

VarsoviaKlimat.pl

W ciągu stulecia średnia temperatura czerwca wzrosła w Warszawie z około 15,8°C do ok. 18°C, co oznacza, że ocieplenie czerwca jest większe od majowego. Podobnie jak w kwietniu i maju, trwający trend ocieplenia rozpoczął się w dekadzie lat 1980-tych.  Mamy za sobą serię skrajnie ciepłych czerwców w latach 2016-2021.

Dane PIM / PIHM / IMGW-PIB, opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Najzimniejszy czerwiec w ostatnim stuleciu jest w roku 1923 (12,5°C).

Ostatni z kategorii bardzo chłodnych/chłodnych to rok 2004 (15,6°C); od tamtej pory żaden czerwiec nie ma Tśr poniżej 16-stu stopni, podczas gdy dawniej tak chłodne czerwce nie były niczym niezwykłym (wystąpiły w latach 1923, 1925-1929, 1932-1933, 1942, 1944-1945, 1949, 1952, 1955, 1958, 1962, 1974, 1976, 1978, 1980, 1982, 1984, 1985, 1989, 1991, 1993, 1994, 2001).

Najcieplejszym w przedstawionym stuleciu jest czerwiec 2019 roku (22,7°C). Co więcej, rekordowo gorącym dla całego okresu obserwacji warszawskich.

VarsoviaKlimat.pl

Jak wskazuje linia trendu na poniższym wykresie (1), w ciągu ponad półtora stulecia średnia temperatura sierpnia wzrosła w Warszawie z ok. 17,3°C do ok. 18,6°C, mamy więc do czynienia ze zmianą o ok. 1,3 stopnia. Najcieplejszym w tym okresie jest sierpień 2015 (23,0°C), najchłodniejszym – 1885 (14,5°C). Nieodległy w czasie sierpień 2021 – który wielu odebrało jako bardzo chłodny – ma Tśr 17,4°C, czyli jest niemal o 3 stopnie cieplejszy od zimnego rekordzisty.

Wykres 1.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

O ile do lat 1970-tych mieliśmy do czynienia z tendencją wręcz spadkową w zakresie ciepłoty lipcowej, to w przypadku sierpnia mieliśmy do czynienia ze stabilizacją. Ale od dekady 1980-tych ten miesiąc ociepla się, podobnie jak lipiec. Ostatni (jak dotąd) sierpień z mojej kategorii zdecydowanie chłodnych (Tśr < 17,0°C) jest z roku 1998 (16,7°C). Od 2017 roku począwszy, mamy niemal same bardzo lub skrajnie ciepłe miesiące, z jedynym wyjątkiem wspomnianego sierpnia 2021.

Wzrasta w sierpniu udział dni gorąco-upalnych (Tmax ≥ 25,0°C), średnio od ok. 8,5 do ok. 12,5 (wykres 2). A jednak rekord w tej kategorii jest bardzo stary, bo przypada na sierpień 1842, który ma aż 29 takich dni. Najmniej wykazuje jego odpowiednik z roku 1926, a mianowicie 0. Zgadza się: zero. Prawie mu dorównuje sierpień 1956, który ma 1 (jeden) taki dzień. Nasz niedawny miesiąc z roku 2021 ma 6. Tegoroczny: 24.

Wykres 2.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Jak widać na poniższym wykresie (3), bardzo ciepłe/tropikalne sierpniowe noce (Tmin ≥ 15,0°C) aż do dekady 1981-1990 zamieniały się okresowo miejscami z nocami chłodnymi, a właściwie zimnymi (Tmin < 10,0°C), gdy chodzi o przewagę liczbową (w uśrednieniu). Liczby tych pierwszych wahały się od 3 do 8, tych drugich – od 4 do 9. W dekadzie 1991-2000 przewagę zyskały noce bardzo ciepłe i to był początek istnej rewolucji – przebieg obu linii w XXI wieku jest zdumiewający, tempo wzrostu liczby bardzo ciepłych nocy jest zawrotne. A noce bardzo chłodne prawie zanikają.

Wykres 3.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Ewolucja termiczna zaprezentowana w niniejszym artykule – jeśli będzie dalej trwać – może nieść poważne konsekwencje dla środowiska Mazowsza, nie w sensie jego zniszczenia, lecz istotnych zmian.

VarsoviaKlimat.pl

Poniższy wykres (1) najwyższych temperatur maksymalnych czerwca stanowi zaskoczenie. Wiadomo, że od połowy XIX klimat się ociepla, a jednak dla niniejszego parametru ogólny trend dla tegoż okresu jest lekko spadkowy. Jednak – jak sądzę – bardzo ważny jest fakt szybkiego „nadrabiania straty” w XXI stuleciu.

Wykres 1.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria pierwotna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Jednak trend w zakresie najniższych temperatur maksymalnych jest wyraźny – wzrostowy. Innymi słowy, najchłodniejsze dni czerwca są (w uśrednieniu) coraz mniej chłodne.

Wykres 2.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

A oto (3) uśrednione najwyższe Tmax czerwca w ujęciu dekadowym.

Wykres 3.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria pierwotna/homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Najsilniej zaznaczony jest wzrost temperatury dnia najzimniejszego; innymi słowy, coraz mniej u nas dotkliwego chłodu w czerwcu.

VarsoviaKlimat.pl