W niniejszym artykule przedstawiony jest przebieg temperatury stycznia w całej zachowanej serii temperatury warszawskiej od roku 1779. Jak wskazuje linia trendu (wykres 1), w przedstawionym okresie średnia temperatura stycznia wzrosła w Warszawie z ok. -6°C do ok. -1,5°C, mamy więc do czynienia ze zmianą o 4,5 stopni! W okresie 1779-1862 (84 lata) stycznie z dodatnią Tśr były niemal nieobecne, pojawiły się tylko dwa razy (w latach 1796 i 1817). Najcieplejszym w całej serii jest styczeń 2007 (3,7°C), najzimniejszym – 1838 (-13,7°C).

Wykres (1) ukazuje, że ostatni (jak dotąd) styczeń z kategorii bardzo mroźnych jest z roku 2010 (-8,2°C). Dobiega już pełnoletności generacja, która go nie pamięta. Jeszcze odleglejsza w czasie jest kategoria „skrajnie mroźne”. W przedstawionym okresie wyraźny trend ocieplenia zaczyna się w latach 1970-tych, a można symbolicznie jego początek określić nawet dokładniej, a mianowicie na rok 1975. Od tej pory skrajnie mroźne wersje stycznia zanikają, za to pojawiają się coraz częściej stycznie z temperaturą dodatnią.

Wykres 1.

Dane bazowe: Zamek-Piwna-OA-SMW-TNW-PIM-PIHM-IMGW/IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Ostatni do tej pory styczeń z kategorii skrajnie mroźnych (Tśr ≤ -10,0°C) był w roku 1987 (-12,1°C), czyli 38 lat temu. Czy podobny styczeń może się powtórzyć (choćby w teorii)? Moim zdaniem – tak. Warto dostrzec, że po „dwucyfrowym” styczniu 1893, na kolejny podobnie zimny trzeba było czekać 47 lat (do roku 1940). Jednak prawdopodobna kontynuacja w najbliższych latach coraz silniejszego trendu ocieplenia zmniejszy (i tak już niewielką) szansę na tak ekstremalnie mroźne wydarzenie.

Poniższy wykres (2) ukazuje wyraźną stabilizację wzrostowego trendu temperatury stycznia w okresie 1971-2025.

Wykres 2.

Dane bazowe: Zamek-Piwna-OA-SMW-TNW-PIM-PIHM-IMGW/IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Jeszcze we wczesnych latach 1990-tych punkt odniesienia (czyli obowiązujący okres referencyjny) dla oceny klimatu naszego stycznia bardzo się różnił od tego, który służy nam teraz. Tradycyjny obraz typowego polskiego stycznia jako tzw. „prawdziwej zimy” (z trzaskającym mrozem i górami śniegu) odchodzi w przeszłość, choć już od w drugiej połowie XIX wieku był co najmniej wątpliwy.

VarsoviaKlimat.pl

Poniższy wykres (1) najwyższych temperatur maksymalnych grudnia ukazuje tendencję wzrostową tego parametru od ok. 6°C do niemal 10°C, czyli podobną do listopadowej.
Mimo to, najwyższe absolutne maximum w tym okresie (15,4°C) jest odległe w czasie (rok 1961). Najniższe – zaledwie 0,5°C – przypada na (pamiętny z mrozów) grudzień roku 1969. Najniższe absolutne maximum w XXI stuleciu to 2,8°C (2001), najwyższe to 14,4°C (2015).

Wykres 1.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria pierwotna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Poniższy wykres (2) ukazuje najniższe Tmax grudnia. Trend wykazuje wzrost od ok. -9°C do ok. -5°C, czyli nawet większy niż dla listopada. Najwyższa wartość w przedstawionym okresie to 0,9°C w latach 1949 i 2024. Tylko cztery grudnie w ukazanym okresie nie mają żadnego dnia w pełni mroźnego (lata 1843, 1949, 2006, 2024). Najniższa wartość (to nie pomyłka) to -20,8°C (1879). Od 2012 roku nie było w grudniu żadnej doby z dwucyfrowym mrozem w jej najcieplejszej porze.

Wykres 2.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

A oto (3) uśrednione najwyższe Tmax grudnia w ujęciu dekadowym (z dekady obecnej minęły dotąd cztery miesiące).

Wykres 3.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria pierwotna/homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

VarsoviaKlimat.pl

Jak wskazuje linia trendu na poniższym wykresie (1), w ciągu ponad półtora stulecia średnia temperatura grudnia podniosła się w Warszawie z ok. -3°C do ok. 0,2°C (zob. linia trendu), mamy więc do czynienia z bardzo poważnym wzrostem, niemal identycznym z listopadowym. Najcieplejszym w tym okresie jest grudzień 2015 roku (4,7°C), zaś najzimniejszym – 1855 (-9,7°C). Ostatni (jak dotąd) grudzień z mojej kategorii skrajnie zimnych (Tśr ≤ -5,0°C) przypada na rok 2010 (-5,7°C).

Wykres 1.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Średnia liczba dni łagodnych/ciepłych w grudniu (Tmax ≥ 5,0°C), wzrosła od ok. 2,5 do ok. 9 (wykres 2), rekord to 23 z roku 2015. Żadnego takiego dnia nie było w grudniu w latach 1844, 1846, 1849, 1853, 1854, 1855, 1858, 1859, 1862, 1864, 1870, 1871, 1875, 1879, 1881, 1889, 1890, 1894, 1897, 1918, 1927, 1928, 1933, 1940, 1943, 1952, 1962, 1963, 1968, 1969, 1973, 1981, 1996, 2001, 2002.

Wykres 2.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Jak widać na poniższym wykresie (3), w XIX stuleciu zdecydowana większość, a nawet prawie wszystkie dni grudniowe miały minima poniżej zera. A w okresie 2011-2024? Połowa.

Wykres 3.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

VarsoviaKlimat.pl

Poniższy wykres (1) najwyższych temperatur maksymalnych listopada ukazuje tendencję wzrostową tego parametru od ok. 10,5°C do ok. 14,5°C, czyli znacznie większą niż w przypadku października.
Mimo to, najwyższe absolutne maximum w tym okresie (20,2°C) zostało odnotowane dawno temu, bo w roku 1928; to jedyny w annałach przypadek „dwudziestki” w Warszawie w listopadzie. Najniższe – zaledwie 4,5°C – przypada na listopad roku 1908. Najniższe absolutne maximum w XXI stuleciu jest znacznie wyższe (12,5°C z roku 2007).

Wykres 1.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria pierwotna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Poniższy wykres (2) ukazuje najniższe Tmax listopada. Trend wykazuje wzrost od ok. -3,2°C do prawie 0°C, także istotnie większy niż w październiku (ok. 1,5 st.). Najwyższa wartość w przedstawionym okresie to 5,1°C (rok 2000), najniższa (aż trudno uwierzyć) -14,8°C (1890). Gdy co roku nadchodzi listopad, to w popularnych mediach zapowiedzi rychłego „potężnego ataku zimy” sypią się jak z rogu obfitości. Jednak poniższy wykres wskazuje wyraźnie, że dni z Tmax poniżej zera zdarzają się w listopadzie coraz rzadziej, a jak już się trafiają, to najsilniejszy mróz jest coraz słabszy. Dzień z mocnym mrozem (Tmax ≤ -5,0°C) ostatnio wystąpił w listopadzie w roku 2010.

Wykres 2.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

A oto (3) uśrednione najwyższe Tmax listopada w ujęciu dekadowym (z dekady obecnej minęły dotąd cztery miesiące). Wzrostowa tendencja wartości (w skali całego przedstawionego okresu) zaznacza się począwszy już od dekady 1891-1900.

Wykres 3.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria pierwotna/homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

VarsoviaKlimat.pl

Jak wskazuje linia trendu na poniższym wykresie (1), w ciągu ponad półtora stulecia średnia temperatura listopada podniosła się w Warszawie z ok. 1,1°C do ok. 4,2°C (zob. linia trendu), mamy więc do czynienia z bardzo poważnym wzrostem, wyraźnie większym od wrześniowego i październikowego (ok. 1,5 stopnia). Mimo to, najcieplejszym w tym okresie pozostaje odległy w przeszłości listopad 1926 roku (7,6°C), zaś najchłodniejszym – 1919 (-3,5°C).
Ostatni (jak dotąd) listopad z mojej kategorii skrajnie zimnych (Tśr < 0,0°C) przypada na rok 1998 (-1,7°C) – ponad ćwierć wieku temu. Najzimniejszy listopad dotąd upłynionego okresu XXI stulecia (z roku 2007) ma Tśr 1,8°C, czyli w przybliżeniu tyle, co wynosiły średnie wieloletnie w Małej Epoce Lodowej (do połowy XIX wieku). Należy podkreślić: średnie wieloletnie. Innymi słowy: dla nas skrajnie zimne listopady są takie, jakie w czasach Mickiewicza i Słowackiego były normalne.
Najzimniejszym w przedstawionym okresie jest listopad roku 1919 (-3,5°C).

Wykres 1.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Średnia liczba dni łagodnych/ciepłych w listopadzie (Tmax ≥ 10,0°C), wzrosła od ok. 1,5 do ok. 7,5 (wykres 2), a jednak ich rekord z roku 1926 (19 dni) dotąd nie został pokonany. Żadnego takiego dnia nie było w listopadzie w latach 1842, 1846, 1847, 1853, 1854, 1856-1858, 1860, 1864, 1869, 1874-1876, 1879, 1885, 1891, 1897, 1900, 1902-1904, 1908, 1912, 1914, 1919, 1933, 1941, 1946, 1952, 1956, 1975, 1988.

Wykres 2.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Jak widać na poniższym wykresie (3), tendencja stopniowego spadku średniej liczby łagodnych/ciepłych nocy listopadowych (Tmin ≥ 5,0°C) rozpoczęła się już od zakończenia Małej Epoki Lodowej (w połowie XIX wieku). W okresie 1961-2000 wydawało się, że nastał stały trend „odrabiania strat termicznych”. Nic z tego. W XXI wieku dni z przymrozkiem/mrozem gwałtownie ubywa w listopadzie. W dekadzie 2011-2020 średnia liczba dni z łagodnymi nocami po raz pierwszy przewyższyła dni przymrozkowe/mroźne. A przecież przewaga tych drugich była znaczna aż do dekady 1991-2000. W zakresie tego parametru nastąpiła istna rewolucja.
Poniższy wykres jest – jak się zdaje – wystarczająco czytelny i wymowny.

Wykres 3.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Gdy co roku następuje listopad, w popularnych mediach roi się od zapowiedzi „ataków zimy”. Owszem, te się ciągle zdarzają (w tym roku pojawił się w stolicy listopadowy śnieg, który utrzymał się na ziemi przez trzy dni), atoli warto zauważyć, że nawet wtedy najwyższe temperatury dobowe nie spadły poniżej zera. Ewolucja termiczna listopada w ostatnim czasie umacnia jego zdecydowanie późnojesienny, a nie wczesnozimowy charakter.

VarsoviaKlimat.pl

Poniższy wykres (1) najwyższych temperatur maksymalnych października ukazuje tendencję wzrostową tego parametru od ok. 20°C do ok. 21,5°C, czyli większą niż w przypadku września.
Mimo to, absolutne maximum w tym okresie (28,0°C) zostało odnotowane dawno temu, bo w roku 1856; najniższe – zaledwie 12,4°C – przypada na rok 1936. Trzeba zauważyć, że od 2011 roku począwszy, żaden październik nie ma swojej najwyższej temperatury poniżej 20 stopni (co dawniej nie było rzadkim zjawiskiem).

Wykres 1.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria pierwotna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Poniższy wykres (2) ukazuje najniższe Tmax października, trend wykazuje wzrost od ok. 4°C do ok. 5,5°C. Najwyższa wartość w przedstawionym okresie to 10,4°C (rok 1907), najniższa to -3,0°C (1875). Gdy co roku nadchodzi październik, to w popularnych mediach słyszymy zapowiedzi „pierwszego ataku zimy”, „mrozu i śniegu”, albo przynajmniej zapytania, czy to stanie już, zaraz. Tak jakby aura zimowo-mroźna była czymś normalnym w październiku. Jednak na wykresie widzimy, że dni mroźne (Tmax poniżej zera) są w tym miesiącu skrajnie rzadkie, ostatni (jak dotąd) miał miejsce w roku 1979. Najbardziej niedawny przypadek temperatury maksymalnej w pobliżu zera dotyczy roku 2012 (0,9°C).

Wykres 2.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

A oto (3) uśrednione najwyższe Tmax października w ujęciu dekadowym (z dekady obecnej minęły dotąd cztery miesiące). Wzrost wartości zaznacza się począwszy od dekady 2011-2020.

Wykres 3.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria pierwotna/homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

VarsoviaKlimat.pl

Jak wskazuje linia trendu na poniższym wykresie (1), w ciągu ponad półtora stulecia średnia temperatura października wzrosła w Warszawie z ok. 7,5°C do ok. 9°C, mamy więc do czynienia ze wzrostem o ok. 1,5 stopnia (niemal równą wrześniowej). Mimo to, najcieplejszym w tym okresie pozostaje październik 1907 (13,2°C), zaś najchłodniejszym – 1871 (4,0°C).

Wykres 1.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Ostatni (jak dotąd) październik z kategorii skrajnie zimnych jest z roku 2010 (6,5°C). Wcześniej jeszcze zimniejszy wystąpił w roku 2003 (5,6°C). Atoli w okresie ostatnich ośmiu lat (2017-2024) mamy do czynienia z nieprzerwaną serią ciepłych październików (z dwucyfrową średnią temperaturą).
Średnia liczba dni ciepłych (Tmax ≥ 15,0°C), wzrosła od ok. 7 do ok. 10,5 (wykres 2), a jednak ich rekord z roku 1907 (23 dni) dotąd nie został pokonany. Żadnego takiego dnia nie było w październiku w latach 1871, 1905, 1914, 1922, 1936, 1946, 1974.

Wykres 2.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Jak widać na poniższym wykresie (3), średnie liczby łagodnych/ciepłych nocy październikowych (Tmin ≥ 5,0°C) od zakończenia Małej Epoki Lodowej (w połowie XIX wieku) aż do dekady 1971-1980 wahały się, w ogólności jednakowoż widać stabilizację. Zmiana – czyli tendencja wzrostu – ma swój początek w dekadzie 1981-1990. Spadek liczby dni z przymrozkiem/mrozem zaczął się później, w dekadzie 2001-2010. W ostatnim okresie przymrozki październikowe prawie zanikły.

Wykres 3.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Gdy co roku następuje październik, w popularnych mediach rozpoczynają się rozważania kiedy będzie pierwszy przymrozek w tym miesiącu, a nawet mróz ze śniegiem. To się zapewne będzie zdarzało, ale tendencja wskazuje, że coraz rzadziej.

VarsoviaKlimat.pl

Poniższy wykres (1) najwyższych temperatur maksymalnych września ukazuje tendencję wzrostową tego parametru od ok. 26,2°C do ok. 27°C.
Najwyższą wartością w tym okresie jest 34,5°C (2015), najniższą – zaledwie 20,0°C (1912). W obecnym stuleciu najniższą wykazuje (jak dotąd) wrzesień 2001 (21,2°C). Bardzo skromnie wypada też niedawny wrzesień 2022 (22,8°C), jednak w obu następnych wystąpił upał.

Wykres 1.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria pierwotna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Poniższy wykres (2) ukazuje najniższe Tmax września, trend wykazuje wzrost od ok. 11,2°C do ok. 12,3°C. Najwyższa wartość w przedstawionym okresie to 17,4°C (rok 2023), najniższa to 5,4°C (1936). Najniższa wartość w XXI stuleciu to 6,3°C (2010).

Wykres 2.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

A oto (3) uśrednione najwyższe Tmax września w ujęciu dekadowym (z dekady obecnej minęły dotąd tylko cztery wrześnie). Wszystkie trzy parametry idą w górę, jednak ten wzrost zaznacza się dopiero w XXI stuleciu i nie jest silnie wyrażony.

Wykres 3.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria pierwotna/homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

VarsoviaKlimat.pl

Jak wskazuje linia trendu na poniższym wykresie (1), w ciągu ponad półtora stulecia średnia temperatura września wzrosła w Warszawie z ok. 13°C do ok. 14,4°C, mamy więc do czynienia ze zmianą o ok. 1,4 stopnia. Najcieplejszymi w tym okresie są wrześnie 2023 i 2024 (18,6°C), najchłodniejszym – 1912 (9,6°C).

Wykres 1.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Jak widać, ostatnie dwa wrześnie należą do innej kategorii niż wszystkie wcześniejsze; są regularnie letnie nie tylko w znaczeniu astronomicznym. Ostatnim (jak dotąd) wrzesień z kategorii skrajnie zimnych przypada na rok 1996 (10,9°C). Najzimniejszy miesiąc XXI wieku wystąpił w roku 2001 (12,5°C), jednak warto zauważyć, że w roku 2022 był niemal równie chłodny (12,7°C).
Udział dni ciepło-gorąco-upalnych (Tmax ≥ 20,0°C), wzrosła średnio od prawie 10-ciu do ok. 12-stu (wykres 2), atoli wyraźny wzrost zaznacza się dopiero w ostatnich kilkunastu latach (liczba takich dni jest jednak istotnie zmienna). Rekord w tej kategorii przypada na wrzesień 2023, który ma aż 28 takich dni. Najmniej przypada na lata 1894, 1912, 1941, 1978, 1986, 1990, a mianowicie 1. Zgadza się: w tych latach we wrześniu bywał tylko jeden dzień ciepły.

Wykres 2.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Jak widać na poniższym wykresie (3), średnie liczby ciepłych nocy wrześniowych (Tmin ≥ 10,0°C) od zakończenia Małej Epoki Lodowej (w połowie XIX wieku) aż do dekady 1991-2000 wahały się, jednak nie można mówić o tendencji wzrostowej za cały ten okres. A jednak – podobnie jak w przypadku wielu innych parametrów ciepłoty klimatycznej – sytuacja uległa zmianie w obecnym stuleciu. Od kilkunastu lat takie noce przeważają. A nocy zdecydowanie zimnych jest coraz mniej.

Wykres 3.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

W podsumowaniu można stwierdzić, że temperatura dwóch ostatnich wrześni – 2023 i 2024 – oznacza istną rewolucję termiczną dla tego miesiąca, który wkroczył na drogę do dołączenia do klimatycznego sezonu letniego. Czy ta zmiana będzie trwała, przyszłość pokaże.

VarsoviaKlimat.pl

Poniższy wykres (1) najwyższych temperatur maksymalnych sierpnia ukazuje tendencję wzrostową tego parametru od ok. 30°C do ok. 31,3°C.
Najwyższą wartością w tym okresie pozostaje 37,0°C (1921, 2013), najniższą – zaledwie 24,8°C (1885, 1926). W obecnym stuleciu najcieplejszy dzień sierpniowy (jak dotąd) nigdy nie miał mniej niż 28 stopni (najniżej 28,4°C w roku 2005).

Wykres 1.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria pierwotna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Poniższy wykres (2) ukazuje najniższe Tmax sierpnia, trend wykazuje wzrost od ok. 16,2°C do ok. 16,9°C. Najwyższa wartość w przedstawionym okresie to 22,9°C (rok 2015), najniższa – zaledwie 10,4°C (1866). Najniższa wartość w XXI stuleciu to 14,2°C (2010).

Wykres 2.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

A oto (3) uśrednione najwyższe Tmax sierpnia w ujęciu dekadowym (z dekady obecnej minęły dotąd tylko cztery sierpnie). Wszystkie trzy parametry idą w górę.

Wykres 3.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria pierwotna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Jak analiza w tym artykule wskazuje, wzrost uśrednionej najwyższej Tmax (ok. +1,3°C) jest większy, niż dla najniższej Tmax (ok. +0,7°C).

VarsoviaKlimat.pl