Jak wskazuje linia trendu na poniższym wykresie (1), w ciągu ponad półtora stulecia średnia temperatura grudnia podniosła się w Warszawie z ok. -3°C do ok. 0,2°C (zob. linia trendu), mamy więc do czynienia z bardzo poważnym wzrostem, niemal identycznym z listopadowym. Najcieplejszym w tym okresie jest grudzień 2015 roku (4,7°C), zaś najzimniejszym – 1855 (-9,7°C). Ostatni (jak dotąd) grudzień z mojej kategorii skrajnie zimnych (Tśr ≤ -5,0°C) przypada na rok 2010 (-5,7°C).

Wykres 1.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Średnia liczba dni łagodnych/ciepłych w grudniu (Tmax ≥ 5,0°C), wzrosła od ok. 2,5 do ok. 9 (wykres 2), rekord to 23 z roku 2015. Żadnego takiego dnia nie było w grudniu w latach 1844, 1846, 1849, 1853, 1854, 1855, 1858, 1859, 1862, 1864, 1870, 1871, 1875, 1879, 1881, 1889, 1890, 1894, 1897, 1918, 1927, 1928, 1933, 1940, 1943, 1952, 1962, 1963, 1968, 1969, 1973, 1981, 1996, 2001, 2002.

Wykres 2.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Jak widać na poniższym wykresie (3), w XIX stuleciu zdecydowana większość, a nawet prawie wszystkie dni grudniowe miały minima poniżej zera. A w okresie 2011-2024? Połowa.

Wykres 3.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

VarsoviaKlimat.pl

Jak wskazuje linia trendu (wykres 1), w przedstawionym okresie średnia temperatura lutego wzrosła w Warszawie z ok. -4°C do ok. -0,9°C, mamy więc do czynienia ze wzrostem o ok. 3,1 stopni, bardzo poważnym, choć mniejszym niż dla stycznia. Najcieplejszym w tym okresie jest luty 2024 (6,2°C), najzimniejszym – 1929 (-14,3°C). Wykres wskazuje na rok 1988 jako początek okresu szczególnie intensywnego ocieplenia lutego.

Wykres 1.

Dane: Zamek Królewski-Piwna-OA-SMW-TNW-PIM/PIHM/IMGW/IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Ostatni do tej pory luty które jest bliski kategorii skrajnie zimnych, przypada na ok 1986 (-9,6°C), a zdecydowanie mroźniejszych niż przeciętnie – na 2012 (-6,1°C).
Widoczny jest „przełom ociepleniowy” w latach 1987-1990; po tym okresie miesiące łagodne występują znacznie częściej niż dawniej. Zwraca też uwagę fakt, że po najmroźniejszym lutym (1929) kolejne miesiące z kategorii skrajnie mroźnych Tśr≤-10,0°C) zdarzały się w latach 1940, 1947 i 1956, a więc odstępy czasowe między nimi były zbliżone; jednak po roku 1956 tak mroźny luty nie pojawił się już u nas ani razu.
Poniższy wykres (2) ukazuje, że od połowy XX stulecia luty jest tylko coraz cieplejszy (w uśrednieniu). Ostatnio z tradycyjnego termicznego „minusa” przeszedł na „zero”.

Wykres 2.

Dane: Zamek Królewski-Piwna-OA-SMW-TNW-PIM/PIHM/IMGW/IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Utrwalony w polskiej świadomości społecznej obraz lutego jako tzw. „prawdziwej zimy” (wyrażanej w corocznie powtarzanych powiedzonkach jak np. „Idzie luty, podkuj buty”), czyli mrożącego do szpiku kości i zasypującego nas górami śniegu, stopniowo traci związek z rzeczywistością.

VarsoviaKlimat.pl

Poniższy wykres (1) ukazuje zmianę średnich temperatur poszczególnych miesięcy roku, czyli wzrost tych wartości w XXI stuleciu w stosunku do wieku poprzedniego, czyli XX. Największy wzrost dotyczy lutego, lipca i sierpnia; najmniejszy – maja.

Wykres 1.

Dane bazowe: SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Jak widać na wykresie (2), w XXI stuleciu (2001-2023) w kategorii najcieplejszego miesiąca, wiek XX został już pokonany we wszystkich miesiącach z wyjątkiem lutego, października i listopada. Jednak to już jest nieaktualne, gdyż luty 2024 roku ustanowił rekord ciepła (6,2°C).

Wykres 2.

Dane bazowe: SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Wykres (3) najwyższych temperatur w miesiącach też już nie jest aktualny, gdyż rekord marca został pokonany w 2024 roku (25,3°C). Aż trudno nadążyć za ustanawianiem nowych rekordów ciepła w Warszawie. Do pokonania pozostają wartości kwietnia, lipca, sierpnia, października, listopada i grudnia. Patrząc na ten wykres pamiętajmy, że wiek XX liczy sobie 100 lat, a obecne stulecie – tylko 23.

Wykres 3.

Dane bazowe: SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Wbrew temu co głoszą popularne media o „niespotykanych upałach” itp., rekordy ekstremalnych temperatur sezonu letniego z XX wieku jeszcze (?) nie zostały pokonane w obecnym stuleciu. Jak się wydaje, jest to chyba tylko kwestią czasu. Moim zdaniem, Warszawa (Okęcie) może osiągnąć 38, a nawet 39 stopni w nadchodzących latach.

VarsoviaKlimat.pl

Rekordowo ciepłym w mojej klasyfikacji warszawskiej ciągle pozostaje odległy w czasie październik z roku 1907. Mimo to, w ciągu stulecia średnia temperatura października wzrosła w Warszawie z około 7,8°C do 9,2°C, a więc ocieplenie tego miesiąca jest znacząco większe od wrześniowego.

Seria homogeniczna. Dane PIM / PIHM / IMGW-PIB. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Najzimniejsze październiki w ostatnim stuleciu przypadają na lata 1922 i 1946 (4,5°C). Najcieplejszy należy do roku 2000 (12,1°C).

VarsoviaKlimat.pl

Jak wskazuje linia trendu na poniższym wykresie (1), w ciągu ponad półtora stulecia średnia temperatura sierpnia wzrosła w Warszawie z ok. 17,3°C do ok. 18,6°C, mamy więc do czynienia ze zmianą o ok. 1,3 stopnia. Najcieplejszym w tym okresie jest sierpień 2015 (23,0°C), najchłodniejszym – 1885 (14,5°C). Nieodległy w czasie sierpień 2021 – który wielu odebrało jako bardzo chłodny – ma Tśr 17,4°C, czyli jest niemal o 3 stopnie cieplejszy od zimnego rekordzisty.

Wykres 1.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

O ile do lat 1970-tych mieliśmy do czynienia z tendencją wręcz spadkową w zakresie ciepłoty lipcowej, to w przypadku sierpnia mieliśmy do czynienia ze stabilizacją. Ale od dekady 1980-tych ten miesiąc ociepla się, podobnie jak lipiec. Ostatni (jak dotąd) sierpień z mojej kategorii zdecydowanie chłodnych (Tśr < 17,0°C) jest z roku 1998 (16,7°C). Od 2017 roku począwszy, mamy niemal same bardzo lub skrajnie ciepłe miesiące, z jedynym wyjątkiem wspomnianego sierpnia 2021.

Wzrasta w sierpniu udział dni gorąco-upalnych (Tmax ≥ 25,0°C), średnio od ok. 8,5 do ok. 12,5 (wykres 2). A jednak rekord w tej kategorii jest bardzo stary, bo przypada na sierpień 1842, który ma aż 29 takich dni. Najmniej wykazuje jego odpowiednik z roku 1926, a mianowicie 0. Zgadza się: zero. Prawie mu dorównuje sierpień 1956, który ma 1 (jeden) taki dzień. Nasz niedawny miesiąc z roku 2021 ma 6. Tegoroczny: 24.

Wykres 2.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Jak widać na poniższym wykresie (3), bardzo ciepłe/tropikalne sierpniowe noce (Tmin ≥ 15,0°C) aż do dekady 1981-1990 zamieniały się okresowo miejscami z nocami chłodnymi, a właściwie zimnymi (Tmin < 10,0°C), gdy chodzi o przewagę liczbową (w uśrednieniu). Liczby tych pierwszych wahały się od 3 do 8, tych drugich – od 4 do 9. W dekadzie 1991-2000 przewagę zyskały noce bardzo ciepłe i to był początek istnej rewolucji – przebieg obu linii w XXI wieku jest zdumiewający, tempo wzrostu liczby bardzo ciepłych nocy jest zawrotne. A noce bardzo chłodne prawie zanikają.

Wykres 3.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Ewolucja termiczna zaprezentowana w niniejszym artykule – jeśli będzie dalej trwać – może nieść poważne konsekwencje dla środowiska Mazowsza, nie w sensie jego zniszczenia, lecz istotnych zmian.

VarsoviaKlimat.pl

W ostatnim dniu 2021 roku, na stacji Okęcie odnotowano najwyższą temperaturę 11,4°C nad zerem. To skrajnie wysoka wartość dla tego dnia, jednak jak widać na poniższym wykresie, nie jest to rekord sylwestrowego ciepła w ostatnim stuleciu. Najcieplej było w roku 1925, gdy w Warszawie słupek rtęci w termometrze doszedł aż do 13,4°C. Jednak linia trendu za omawiany okres wskazuje na ocieplenie o około 1 stopień. Jak do tej pory, w XXI wieku mroźnych Sylwestrów jest coraz mniej.

Po bardzo ciepłym Sylwestrze nastąpiła prawdopodobnie rekordowo ciepła noc noworoczna. Najniższa temperatura odnotowana na stacji 1 stycznia 2022 roku nad ranem wyniosła 8,1°C, poprzedni rekord (wg obecnego stanu moich badań) to 7,0°C z roku 1902.

Dane TNW / PIM / PIHM / IMGW-PIB, opracowanie VarsoviaKlimat.pl. Seria pierwotna.

Najmroźniejszy Sylwester przypadł na rok 1978, podczas tzw. „zimy stulecia” (Tmax -17,5°C). Ostatnio Sylwester z całodobowym mrozem zbliżonym do dwucyfrowego, był w roku 2002 (-9,6°C).

VarsoviaKlimat.pl

Jak wskazuje linia trendu na poniższym wykresie, w ciągu ponad stulecia średnia temperatura maja wzrosła w Warszawie z ok. 13,3°C do ok. 14°C, mamy więc do czynienia ze zmianą o około 0,7 stopnia, znacznie mniejszą od kwietniowej (ok. 2 st.). Najcieplejszym w tym okresie jest maj 2018 (17,9°C), najzimniejszym – 1965 (9,7°C).

Dane bazowe: OA-SMW-TNW-PIM-PIHM-IMGW/PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Ostatnim jak do tej pory majem z mojej kategorii skrajnie chłodnych (Tśr<11,0°C) jest ten z roku 1980 (10,0°C), choć maj 1991 otarł się o tę strefę (11,0°C). Od tego czasu ocieplanie tego miesiąca wyrażało się raczej zanikiem majów zimnych, a nie częstszym występowaniem bardzo ciepłych (Tśr≥15,0°C); choć trzeba zauważyć, że (jak wspomniano) maj 2018 roku osiągnął najwyższą wartość za cały przedstawiony okres historyczny.

Maj 2020 roku (11,9°C) ogłoszony w niektórych mediach wyjątkowo zimnym, może za takowy uchodzić tylko dla okresu po roku 1991. Wcześniej równie zimne bądź zimniejsze odeń maje, choć nieczęste, to jednak nie były ewenementem (wystąpiły w latach 1885, 1893, 1900, 1902, 1904, 1909, 1912, 1919, 1927, 1928, 1933, 1935, 1938, 1941, 1943, 1945, 1952, 1955, 1957, 1961, 1962, 1965, 1974, 1980, 1991).

Proces ocieplenia klimatycznego dotyczy także maja, choć to jeden z miesięcy ocieplejących się stosunkowo najsłabiej. Przyszłość pokaże, czy kolejne maje będą to „nadrabiać”. Moim zdaniem to nader prawdopodobne.

VarsoviaKlimat.pl

Jak wskazuje linia trendu na poniższym wykresie (1), w ciągu ponad półtora stulecia średnia temperatura października wzrosła w Warszawie z ok. 7,5°C do ok. 9°C, mamy więc do czynienia ze wzrostem o ok. 1,5 stopnia (niemal równą wrześniowej). Mimo to, najcieplejszym w tym okresie pozostaje październik 1907 (13,2°C), zaś najchłodniejszym – 1871 (4,0°C).

Wykres 1.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Ostatni (jak dotąd) październik z kategorii skrajnie zimnych jest z roku 2010 (6,5°C). Wcześniej jeszcze zimniejszy wystąpił w roku 2003 (5,6°C). Atoli w okresie ostatnich ośmiu lat (2017-2024) mamy do czynienia z nieprzerwaną serią ciepłych październików (z dwucyfrową średnią temperaturą).
Średnia liczba dni ciepłych (Tmax ≥ 15,0°C), wzrosła od ok. 7 do ok. 10,5 (wykres 2), a jednak ich rekord z roku 1907 (23 dni) dotąd nie został pokonany. Żadnego takiego dnia nie było w październiku w latach 1871, 1905, 1914, 1922, 1936, 1946, 1974.

Wykres 2.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Jak widać na poniższym wykresie (3), średnie liczby łagodnych/ciepłych nocy październikowych (Tmin ≥ 5,0°C) od zakończenia Małej Epoki Lodowej (w połowie XIX wieku) aż do dekady 1971-1980 wahały się, w ogólności jednakowoż widać stabilizację. Zmiana – czyli tendencja wzrostu – ma swój początek w dekadzie 1981-1990. Spadek liczby dni z przymrozkiem/mrozem zaczął się później, w dekadzie 2001-2010. W ostatnim okresie przymrozki październikowe prawie zanikły.

Wykres 3.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Gdy co roku następuje październik, w popularnych mediach rozpoczynają się rozważania kiedy będzie pierwszy przymrozek w tym miesiącu, a nawet mróz ze śniegiem. To się zapewne będzie zdarzało, ale tendencja wskazuje, że coraz rzadziej.

VarsoviaKlimat.pl

Jak wskazuje linia trendu, w ciągu stulecia średnia temperatura marca wzrosła w Warszawie z około 1°C do prawie 4°C. Widoczny przełom w kierunku zdecydowanej dominacji niezimowych marców, nastąpił w początkach dekady lat 1970-tych.

Dane PIM / PIHM / IMGW-PIB, seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Zimowy marzec 2013 roku (jak dotąd ostatni) był szokiem dla wielu osób. A jednak jego temperatura (-1,8°C) nie dosięga granicy skrajnie zimnych; najniższa wartość przypada na rok 1942 (-3,5°C). Najcieplejszy jest marzec 2007 roku (7,1°C).

Nie zanosi się na to aby marzec tegoroczny znalazł się w kategorii zimnych.

VarsoviaKlimat.pl

Jak wskazuje linia trendu, w ciągu stulecia średnia temperatura lutego wzrosła w Warszawie z prawie -4°C do ok. 0°C. Najcieplejszym w tym okresie jest luty 1990 (5,1°C), najzimniejszym luty z roku 1929 (-14,3°C).

Dane PIM / PIHM / IMGW-PIB, seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Ostatni do tej pory luty z kategorii skrajnie zimnych był w roku 1956 (-12,8°C), a zdecydowanie mroźniejszych niż przeciętnie – w 2012 (-6,1°C). W przypadku lutego widoczny jest wyraźny przełom w latach 1986-1989; po tym okresie miesiące łagodne występują znacznie częściej niż dawniej. Zwraca też uwagę fakt, że po najmroźniejszym lutym (1929) kolejne miesiące z kategorii skrajnie mroźnych Tśr≤-10,0°C) zdarzały się w latach 1940, 1947 i 1956, czyli odstępy czasowe między nimi były zbliżone, jednak po roku 1956 tak mroźny luty nie pojawił się już ani razu.

Luty ociepla się jeszcze bardziej, niż styczeń. Także pierwsza połowa lutego roku bieżącego (2022) jest bardzo łagodna.

VarsoviaKlimat.pl