Jak wskazuje linia trendu (wykres 1), w przedstawionym okresie średnia temperatura lutego wzrosła w Warszawie z ok. -3,5°C do ok. -0,5°C. Najcieplejszym w tym okresie jest luty 2024 (6,2°C), najzimniejszym – 1929 (-14,3°C).

Wykres 1.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW-IMGW/PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Wyróżnia się „przełom ociepleniowy” w latach 1989 (4,3°C) oraz 1990 (5,1°C) (oba te wyniki były wtenczas rekordowe); od tej pory miesiące łagodne występują znacznie częściej niż dawniej. Po roku 1956 (-12,8°C) nie pojawił się już u nas żaden luty z (uśrednionym) mrozem dwucyfrowym (najbliżej tego był luty 1986 z Tśr -9,6°C). Po roku 1986 żaden luty już się do wartości dwucyfrowej nawet nie zbliżył (najzimniejszy w 2012 z Tśr -6,1°C).
Wykres (2) ukazuje spadek średniej liczby dni mroźnych w lutym z około 12-stu do ok. 9-ciu w okresie, jaki upłynął od zakończenia Małej Epoki Lodowej (MEL). Obecnie, w typowym lutym zdecydowana większość dni nie jest mroźna (gdzie tu „idzie luty, podkuj buty”?).
Jednak dłuższe czy krótsze odwilże w lutym zawsze były i są zjawiskiem normalnym w Warszawie. W ukazanym okresie tylko dwa lute mają wszystkie dni mroźne (1929, 1963). W latach 1843, 1861, 1914, 1925, 1943, 1961, 1974, 1989, 1990, 1995, 2000, 2002, 2016, 2020, 2022, 2024, dni z całodobowym mrozem w lutym nie było w ogóle.

Wykres 2.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Poniższy wykres (3) jest wielce wymowny. Przedstawia liczby dni lutowych z temperaturą maksymalną poniżej zera oraz równą/wyższą od +5 stopni Celsjusza (zdecydowanie łagodnych).
Jak widzimy, w lutym dni mroźne mają przewagę aż do dekady 1981-1990, potem odzyskały niewielką przewagę w 2001-2010, jednak w 2011-2020 dni mroźnych jest średnio 7,8, a dni zdecydowanie łagodnych 11,3. W ostatnich czterech sezonach zimowych (2021-2024) mamy szokujące wartości – odpowiednio 1,6 i 15,3.

Wykres 3.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Przebieg tendencji na wykresie (4) średnich liczb dni z najniższą dobową temperaturą zdecydowanie poniżej zer oraz dni bezmroźnych, jest łudząco podobny do wykresu (3).

Wykres 4.

Dane: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Luty ociepla się jeszcze bardziej niż styczeń. Rok 2024 umocnił ten trend – luty był rekordowo ciepły.

VarsoviaKlimat.pl

Jak wskazuje linia trendu, w ciągu stulecia średnia temperatura stycznia wzrosła w Warszawie z około -4,1°C do ok. -1,5°C. Najcieplejszym w tym okresie jest styczeń 2007 (3,7°C), najzimniejszym ten z roku 1963 (-12,8°C).

Dane PIM / PIHM / IMGW-PIB, seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Ostatni do tej pory styczeń z kategorii skrajnie zimnych był w roku 1987, a zdecydowanie mroźniejszych niż przeciętnie – w roku 2010. Styczeń ociepla się bardzo wyraźnie. Jego silnie mroźne wersje zanikają. Także styczeń roku bieżącego (2022) jest łagodny.

VarsoviaKlimat.pl

Jak wskazuje linia trendu na poniższym wykresie (1), w ciągu ponad stulecia średnia temperatura kwietnia wzrosła w Warszawie z ok. 6,8°C do ok. 8,8°C, mamy więc do czynienia ze zmianą o około 2 stopnie, o ca 1 stopień mniejszą, niż dla marca. Najcieplejszy w tym okresie jest kwiecień 2018 (13,6°C), najzimniejszy – 1929 (2,7°C).
Ostatni jak do tej pory kwiecień z kategorii skrajnie chłodnych (Tśr<5,0°C) jest z roku 1958 (4,3°C), jednak zbliżony do tej strefy jest kwiecień 1997 (5,3°C). W XXI stuleciu stosunkowo chłodne kwietnie przypadają na lata 2017, 2021 i 2022. Zwłaszcza oba ostatnie zaskoczyły wielu obserwatorów, jednak wykres wskazuje, że aż do lat 1980-tych byłyby one oceniane jako normalne.
Wykres ukazuje również, że bardzo zimne kwietnie są dalej możliwe pomimo ocieplenia klimatycznego. Jednak niemal zimowe, takie jak z lat 1852, 1853 czy 1929, wydają się mało prawdopodobne. Pewnym zaskoczeniem dla wielu mogły być chłodne kwietnie lat 2021 i 2022 (oba po 7,2°C), atoli trzeba zauważyć, że aż do 30-lecia 1881-1910 większość okresów miała wartości zbliżone lub niższe.

Wykres 1.

Dane bazowe: OA-SMW-TNW-PIM-PIHM-IMGW/PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Liczba dni zimnych (Tmax < 10,0°C) spada w kwietniu (wyk. 2). Do początków XX wieku ich liczby były wysokie, wahały się średnio od ok. 12 do 13-stu, a więc prawie połowa. Typowy kwiecień był miesiącem mocno chłodnym. W obecnym stuleciu ich średnia liczba spadła do około ośmiu.

Wykres 2.

Dane bazowe: OA-SMW-TNW-PIM-PIHM-IMGW/PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Poniższy wykres (3) ukazuje zasadniczą zmianę proporcji między dniami zimnymi a łagodnymi/ciepłymi w kwietniu od połowy XIX stulecia, czyli od końca Małej Epoki Lodowej. Dni zimne dominowały do dekady 1901-1910, następnie w okresie 1911-1980 sytuacja była zmienna, a od dekady 1981-1990 już stale przeważają (w ujęciu dekadowym) dni z kategorii ciepłej.

Wykres 3.

Dni z przymrozkiem jest w kwietniu coraz mniej, a nocy z Tmin bezpiecznie ponad zerem – coraz więcej (wyk. 4). Od dekady 1981-1990 tych drugich jest więcej, a w obecnym stuleciu – zdecydowanie więcej.

Wykres 4.

Tegoroczny kwiecień zajął formalnie 11-ste miejsce w moim rankingu najcieplejszych. A tak naprawdę, ósme – ex aequo (11,2°C) z kwietniami lat 1821, 1831, 2011. Był więc (w podsumowaniu) bardzo, a właściwie skrajnie ciepły, a jednak nie wywołał odpowiadających temu faktowi emocji w dyskursie publicznym. Szybko się przyzwyczajamy do cieplejszego klimatu.

VarsoviaKlimat.pl

W ciągu stulecia średnia temperatura lipca wzrosła w Warszawie z około 17,9°C do ok. 19,6°C, co oznacza, że ocieplenie lipca jest nieco mniejsze od czerwcowego. Od lat 1920-tych aż do 1980-tych nie tylko nie widać wzrostu temperatury lipca, lecz nawet nastąpił jej spadek pod koniec tego okresu. To się zaczęło zmieniać w latach 1980-tych. Jednak nasilona faza ocieplenia ma swoje początki nieco później niż w przypadku kwietnia/maja/czerwca (dla tych miesięcy etap ten zaczął się w dekadzie lat 1980-tych), gdyż dopiero na przełomie wieków XX/XXI.

Dane PIM / PIHM / IMGW-PIB, opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Najzimniejszy lipiec w ostatnim stuleciu jest z roku 1979 (15,3°C). Ostatni z kategorii bardzo chłodnych przypada na rok 2000 (16,8°C); od tamtej pory żaden lipiec nie ma Tśr poniżej 18-stu stopni, a wykres wskazuje, że do roku 2000 lipce z Tśr poniżej tej granicy były liczne.

Najcieplejszym w przedstawionym stuleciu jest lipiec 2006 roku (23,1°C).

VarsoviaKlimat.pl

Podstawową informacją dotyczącą ciepłoty sezonu jesiennego jest jego średnia temperatura wieloletnia. W opracowanym przeze mnie okresie 1881-2020 widać na wykresie, że trend wzrostowy zaczyna się w dekadzie 2001-2010, czyli później niż w przypadkach wiosny i lata; jest za to na tyle znaczny, aby „nadrabiać zapóźnienie”. Wartość temperatury wzrosła w dekadzie 2001-2010 w stosunku do poprzedniej (1991-2000) o 0,99°C, a w kolejnej o 0,94°C wobec dekady 2001-2010. To poważna zmiana.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Przebieg ocieplenia widać dokładniej na wykresie średnich temperatur rocznych. Jak w przypadkach innych sezonów, także dla jesieni widać zanik sezonów skrajnie chlodnych w ostatnich dekadach. Ostatnim takim jest (jak dotąd) jesień 1998 (6,50°C). Najcieplejszy jest sezon 2006 (11,07°C). Najzimniejszy należy do roku 1941 (5,30°C).
Wyraźnie widać, że od jesieni 1999 roku rozpoczął się trwający do dziś trend wzrostowy; to już niemal ćwierć wieku. Najzimniejsza w okresie 1999-2023 jesień przypada na rok 2007; atoli jej średnia temperatura (8,00°C) i tak przewyższa wartości dla wszystkich 30-letnich okresów referencyjnych sięgających roku 1930, a od późniejszych jest niewiele niższa (najwyższa dla 1981-2010 to 8,54°C).

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Poniższy wykres przedstawia liczby sezonów jesiennych (IX-XI) w dekadach ze średnią temperaturą powyżej górnej (8,90°C) i poniżej dolnej (8,40°C) granicy normy dla tej pory roku z 30-lecia 1981-2010. W dekadzie 2011-2020 stosunek tych pierwszych do tych drugich jest identyczny jak w przypadku lata, czyli 10:0.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Kolejny wykres ukazuje ewolucję sezonu jesiennego, nieco inną niż pozostałych sezonów. Zwraca uwagę spadek udziału dni ciepłych w dekadzie 1971-1980 (w zakresach temperatur maksymalnych). Od tej pory ich wzrost jest jednak wyraźny a w przypadku liczby dni 20°C+ jest nader zrównoważony. Jak w przypadku innych sezonów, wybija się na czoło ogólne ocieplenie w dekadzie 2011-2020.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

A oto zakresy temperatur minimalnych. Wykres ten ukazuje, że wzrost temperatur minimalnych jest większy, niż maksymalnych. W dekadzie 2011-2020 poważnie spadła liczba dni z temperaturami ujemnymi.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Wiadomo już, że jesień 2023 roku zaliczy się do skrajnie ciepłych, a wartość średnia dla trzylecia 2021-2023 będzie podobnie wysoka jak dla dekady 2011-2020.

VarsoviaKlimat.pl

Jak wskazuje linia trendu na poniższym wykresie (1), w ciągu ponad półtora stulecia średnia temperatura listopada podniosła się w Warszawie z ok. 1,1°C do ok. 4,2°C (zob. linia trendu), mamy więc do czynienia z bardzo poważnym wzrostem, wyraźnie większym od wrześniowego i październikowego (ok. 1,5 stopnia). Mimo to, najcieplejszym w tym okresie pozostaje odległy w przeszłości listopad 1926 roku (7,6°C), zaś najchłodniejszym – 1919 (-3,5°C).
Ostatni (jak dotąd) listopad z mojej kategorii skrajnie zimnych (Tśr < 0,0°C) przypada na rok 1998 (-1,7°C) – ponad ćwierć wieku temu. Najzimniejszy listopad dotąd upłynionego okresu XXI stulecia (z roku 2007) ma Tśr 1,8°C, czyli w przybliżeniu tyle, co wynosiły średnie wieloletnie w Małej Epoce Lodowej (do połowy XIX wieku). Należy podkreślić: średnie wieloletnie. Innymi słowy: dla nas skrajnie zimne listopady są takie, jakie w czasach Mickiewicza i Słowackiego były normalne.
Najzimniejszym w przedstawionym okresie jest listopad roku 1919 (-3,5°C).

Wykres 1.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Średnia liczba dni łagodnych/ciepłych w listopadzie (Tmax ≥ 10,0°C), wzrosła od ok. 1,5 do ok. 7,5 (wykres 2), a jednak ich rekord z roku 1926 (19 dni) dotąd nie został pokonany. Żadnego takiego dnia nie było w listopadzie w latach 1842, 1846, 1847, 1853, 1854, 1856-1858, 1860, 1864, 1869, 1874-1876, 1879, 1885, 1891, 1897, 1900, 1902-1904, 1908, 1912, 1914, 1919, 1933, 1941, 1946, 1952, 1956, 1975, 1988.

Wykres 2.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Jak widać na poniższym wykresie (3), tendencja stopniowego spadku średniej liczby łagodnych/ciepłych nocy listopadowych (Tmin ≥ 5,0°C) rozpoczęła się już od zakończenia Małej Epoki Lodowej (w połowie XIX wieku). W okresie 1961-2000 wydawało się, że nastał stały trend „odrabiania strat termicznych”. Nic z tego. W XXI wieku dni z przymrozkiem/mrozem gwałtownie ubywa w listopadzie. W dekadzie 2011-2020 średnia liczba dni z łagodnymi nocami po raz pierwszy przewyższyła dni przymrozkowe/mroźne. A przecież przewaga tych drugich była znaczna aż do dekady 1991-2000. W zakresie tego parametru nastąpiła istna rewolucja.
Poniższy wykres jest – jak się zdaje – wystarczająco czytelny i wymowny.

Wykres 3.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Gdy co roku następuje listopad, w popularnych mediach roi się od zapowiedzi „ataków zimy”. Owszem, te się ciągle zdarzają (w tym roku pojawił się w stolicy listopadowy śnieg, który utrzymał się na ziemi przez trzy dni), atoli warto zauważyć, że nawet wtedy najwyższe temperatury dobowe nie spadły poniżej zera. Ewolucja termiczna listopada w ostatnim czasie umacnia jego zdecydowanie późnojesienny, a nie wczesnozimowy charakter.

VarsoviaKlimat.pl

Jak wskazuje linia trendu na poniższym wykresie, w ciągu ponad stulecia średnia temperatura maja wzrosła w Warszawie z ok. 13,3°C do ok. 14°C, mamy więc do czynienia ze zmianą o około 0,7 stopnia, znacznie mniejszą od kwietniowej (ok. 2 st.). Najcieplejszym w tym okresie jest maj 2018 (17,9°C), najzimniejszym – 1965 (9,7°C).

Dane bazowe: OA-SMW-TNW-PIM-PIHM-IMGW/PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Ostatnim jak do tej pory majem z mojej kategorii skrajnie chłodnych (Tśr<11,0°C) jest ten z roku 1980 (10,0°C), choć maj 1991 otarł się o tę strefę (11,0°C). Od tego czasu ocieplanie tego miesiąca wyrażało się raczej zanikiem majów zimnych, a nie częstszym występowaniem bardzo ciepłych (Tśr≥15,0°C); choć trzeba zauważyć, że (jak wspomniano) maj 2018 roku osiągnął najwyższą wartość za cały przedstawiony okres historyczny.

Maj 2020 roku (11,9°C) ogłoszony w niektórych mediach wyjątkowo zimnym, może za takowy uchodzić tylko dla okresu po roku 1991. Wcześniej równie zimne bądź zimniejsze odeń maje, choć nieczęste, to jednak nie były ewenementem (wystąpiły w latach 1885, 1893, 1900, 1902, 1904, 1909, 1912, 1919, 1927, 1928, 1933, 1935, 1938, 1941, 1943, 1945, 1952, 1955, 1957, 1961, 1962, 1965, 1974, 1980, 1991).

Proces ocieplenia klimatycznego dotyczy także maja, choć to jeden z miesięcy ocieplejących się stosunkowo najsłabiej. Przyszłość pokaże, czy kolejne maje będą to „nadrabiać”. Moim zdaniem to nader prawdopodobne.

VarsoviaKlimat.pl

Jak wskazuje linia trendu na poniższym wykresie (1), w ciągu ponad półtora stulecia średnia temperatura września wzrosła w Warszawie z ok. 13°C do ok. 14,4°C, mamy więc do czynienia ze zmianą o ok. 1,4 stopnia. Najcieplejszymi w tym okresie są wrześnie 2023 i 2024 (18,6°C), najchłodniejszym – 1912 (9,6°C).

Wykres 1.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Jak widać, ostatnie dwa wrześnie należą do innej kategorii niż wszystkie wcześniejsze; są regularnie letnie nie tylko w znaczeniu astronomicznym. Ostatnim (jak dotąd) wrzesień z kategorii skrajnie zimnych przypada na rok 1996 (10,9°C). Najzimniejszy miesiąc XXI wieku wystąpił w roku 2001 (12,5°C), jednak warto zauważyć, że w roku 2022 był niemal równie chłodny (12,7°C).
Udział dni ciepło-gorąco-upalnych (Tmax ≥ 20,0°C), wzrosła średnio od prawie 10-ciu do ok. 12-stu (wykres 2), atoli wyraźny wzrost zaznacza się dopiero w ostatnich kilkunastu latach (liczba takich dni jest jednak istotnie zmienna). Rekord w tej kategorii przypada na wrzesień 2023, który ma aż 28 takich dni. Najmniej przypada na lata 1894, 1912, 1941, 1978, 1986, 1990, a mianowicie 1. Zgadza się: w tych latach we wrześniu bywał tylko jeden dzień ciepły.

Wykres 2.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Jak widać na poniższym wykresie (3), średnie liczby ciepłych nocy wrześniowych (Tmin ≥ 10,0°C) od zakończenia Małej Epoki Lodowej (w połowie XIX wieku) aż do dekady 1991-2000 wahały się, jednak nie można mówić o tendencji wzrostowej za cały ten okres. A jednak – podobnie jak w przypadku wielu innych parametrów ciepłoty klimatycznej – sytuacja uległa zmianie w obecnym stuleciu. Od kilkunastu lat takie noce przeważają. A nocy zdecydowanie zimnych jest coraz mniej.

Wykres 3.

Dane bazowe: OA / SMW / TNW / PIM / PIHM / IMGW / IMGW-PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

W podsumowaniu można stwierdzić, że temperatura dwóch ostatnich wrześni – 2023 i 2024 – oznacza istną rewolucję termiczną dla tego miesiąca, który wkroczył na drogę do dołączenia do klimatycznego sezonu letniego. Czy ta zmiana będzie trwała, przyszłość pokaże.

VarsoviaKlimat.pl

Rekordowo ciepłym w mojej klasyfikacji warszawskiej ciągle pozostaje odległy w czasie październik, czyli ten z roku 1907. Mimo to, tendencja ocieplenia tego miesiąca w Warszawie w ostatnim stuleciu jest wyraźna, jak to widać na poniższym wykresie z linią trendu.

Dane PIM / PIHM / IMGW-PIB, opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

6-letnia ruchoma średnia wartość temperatury wskazuje, że okres najnowszy jest najcieplejszy. Po roku 1946 nie zdarzył się żaden październik tak zimny, jak te z lat 1922 i 1946. W najnowszej 6-latce średnia temperatura października po raz pierwszy przekroczyła 10 stopni. Wartości 30-letnie z pierwszej połowy XX wieku wahały się wokół ośmiu stopni.

VarsoviaKlimat.pl