Za nami kolejna, trzecia już w tym roku fala skrajnego ciepła. Pierwsza „rzeź rekordów” nastąpiła 27-30 stycznia, druga 6-10 marca (zob. dedykowane artykuły na blogu). Znak zapytania bierze się z wątpliwości, czy takie wydarzenia ciągle możemy nazywać anomalnymi (w znaczeniu czegoś nienaturalnego), czy raczej charakterystycznymi dla okresu ocieplenia klimatycznego, jaki przeżywamy.

Poniższa tabela ukazuje historyczne rekordy termiczne dobowe z dni 14-18 kwietnia dla stacji Okęcie. Na żółto zaznaczyłem rekordy tegoroczne oraz te stare, które pozostają aktualne.

Warto do tejże tabeli dodać krótki, ale istotny komentarz. Na co należy zwrócić szczególną uwagę? W czterech przypadkach rekordy dobowe nie zostały tylko pokonane, ale wręcz zdeklasowane (Tmax 17/04, Tmin 18/04, Tśr 17 i 18/04). Temperatura minimalna z 18 kwietnia oznacza prawdopodobnie najwcześniejszą w sezonie wiosennym noc, którą klasyfikuję jako „bardzo ciepłą” (Tmin ≥ 15,0°C); obecny stan moich badań wskazuje, że uprzednio najwcześniejszą takową w sezonie była noc na dzień 30 kwietnia 2018 (Tmin 15,2°C).

Imponuje także Tmax 28,0°C z dnia 17-ego, nieodległa od progu upału. Jednak niektórzy zapowiadacze pogody i komentatorzy medialni, którzy określali tę wartość jako niespotykaną anomalię, zapominali o fakcie że ledwie rok wcześniej, czyli w 2024 identyczna Tmax pojawiła się na stacji Okęcie jeszcze wcześniej, czyli 8 kwietnia.

Dane: PIM-PIHM-IMGW-IMGW/PIB. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Opisaną tu falę ciepła – albo wręcz gorąca – można też traktować jako potwierdzenie często teraz powtarzanej w mediach sentencji „kwiecień-plecień co przeplata, trochę zimy, trochę lata”, gdyż wcześniej w tegorocznym kwietniu mieliśmy tygodniową (5-11/04) falę chłodu z nocnymi przymrozkami i przelotnymi opadami śniegu. Także w tym przypadku niektórzy komentatorzy nie wahali się używać określenia „anomalia”, tym razem w odniesieniu do jakoby wyjątkowo skrajnego kwietniowego zimna. Jednak historyczna statystyka wskazuje, że ten „atak zimy” nie był niczym szczególnym, gdyż bardzo podobne zdarzały się w przeszłości w okresie 5-11 kwietnia niejednokrotnie. Średnia temperatura tych siedmiu dni w 2025 roku wynosi 3,9°C; niższe, bardzo zbliżone albo niewiele wyższe występowały w obecnym stuleciu w latach 2002, 2003, 2006, 2012, 2013, 2021. Dopiero w ostatnich parunastu latach zdają się (niemal) zanikać, więc może tylko tak daleko w przeszłość sięga horyzont czasowy niektórych komentatorów naszej aury.

Publikowano także „sensacyjne” informacje o rzekomo niesłychanie gwałtownym spadku temperatury z dnia na dzień, co też ktoś w telewizji nazwał „anomalią”. Chodziło przede wszystkim o spadek Tmax z 20,2°C (4 kwietnia) do 8,3°C dnia następnego i 5,5°C dzień później (w dwie doby spadek o 14,7 stopni). I znowu, zapominano że nie dalej jak w 2024 roku Tmax spadła z 24,2°C (1 kwietnia) do 11,7°C i 10,7°C (w dwie doby -13,5 stopni), a w roku 2021 z 21,1°C (1 kwietnia) do odpowiednio 10,4°C i 9,3°C (-11,8 stopni). 10 kwietnia 2017 roku Tmax 21,1°C, dnia następnego 9,4°C, dzień później 8,1°C. Przykładów gwałtownych „zmian pór roku” w kwietniu jest dużo więcej.

Poniższy wykres ukazuje średnie liczby dni w kwietniu z Tmax 15,0°C+ oraz 20,0°C+ w okresie 1841-2024 (wg 30-letnich okresów referencyjnych).

Dane bazowe: OA-SMW-TNW-PIM-PIHM-IMGW-IMGW/PIB. Seria homogeniczna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

VarsoviaKlimat.pl

Za nami dni z bardzo wysokim ciśnieniem atmosferycznym w stolicy. Przyczyną tego wzrostu była rozpoczęta 1 października dominacja silnego wyżu rosyjskiego nazwanego „Lioba”. Od 7 października panował on już nad Warszawą niepodzielnie, sprowadzając pogodę słoneczną a nawet całkowicie bezchmurną, zimne noce i umiarkowanie ciepłe dni. W sobotę 9 października ciśnienie osiągnęło maksimum na stacji Okęcie (1036,7 hPa na poziomie morza). To bardzo wysoka wartość (średnia dla tego miesiąca to 1017,6 hPa), jednak w przeszłości w październiku ciśnienie bywało jeszcze wyższe. Ostatnio w roku 2015 (1038,8 hPa), wcześniej w 2004 (1038,1), 1997 (1038,5), i tak dalej.

Najwyższe wartości ciśnienia powietrza w październiku w Warszawie wystąpiły w latach 1886 (dnia 29) i 1993 (19), (obie wartości 1043,1 hPa). W obu przypadkach niebo było pogodne lub bezchmurne, a w nocy wystąpiły przymrozki. Przyczyną takiej aury o tej porze roku jest wpływ wyżów wschodnich ściągających nad nasze miasto kontynentalne, suche masy powietrza.

VarsoviaKlimat.pl

Okęcie 1933-2025: Skrajne średnie dobowe temperatury stycznia

Styczeń ma 31 dni. Okres obserwacyjny tegoż miesiąca dla stacji Okęcie wynosi 91 lat. Jak wskazuje tabela najwyższych średnich temperatur dobowych stycznia, na lata XXI stulecia przypada 17 rekordów, czyli ponad połowa dni stycznia, choć lata obecnego stulecia (jest ich 25) stanowią tylko 27% przedmiotowego okresu obserwacji.

W klasyfikacji wartości rekordowo niskich, na wiek XXI przypada tylko 5, czyli 6%. Najnowsze dotyczą stycznia 2006 roku, podczas gdy z wartości przeciwnych (najwyższych), najnowsza przypada na rok bieżący, 2025.

VarsoviaKlimat.pl

W sobotę 30 marca 2024 roku termometr na oficjalnej warszawskiej stacji Okęcie wskazał maximum termiczne w wysokości 24,4°C. Tym samym został pokonany historyczny warszawski rekord z 21 marca 1974 roku (22,9°C) i to wyraźnie, bo o 1,5 stopnia. Padł także rekord ogólnopolski (nowy to 26,4°C zanotowane w Tarnowie).
Jednak nowy rekord przetrwał tylko jeden dzień, gdyż w niedzielę 31 marca na Okęciu zanotowano 25,3°C (inne stołeczne stacje oraz Legionowo osiągały do 25,9°C). Jest to pierwszy w dziejach obserwacji instrumentalnych formalnie gorący dzień w Warszawie w marcu.
Przyczyną tej aury był silny napływ masy powietrza podzwrotnikowego, aż znad Sahary. Warszawskie niebo było szare od pustynnego pyłu naniesionego przez tę adwekcję; zjawisko to bywa nazywane z hiszpańska „kalimą”. Zdarza się u nas coraz częściej.
W ostatnim czasie planowałem napisanie artykułu o warszawskich cieplnych rekordach termicznych najbardziej zagrożonych przez obecną zmianę klimatyczną, czyli przez ocieplenie klimatu. Rekord marcowy z 1974 roku zajmował na tej liście poczesne miejsce, jednak ocieplenie mnie wyprzedziło i jest on już nieaktualny. Trudno nadążyć za tym co się w klimacie dzieje od kilku lat; rekordy ciepła padają jeden po drugim niczym drzewa w Puszczy Białowieskiej.
Oto (wykres 1) najwyższe temperatury odnotowane w marcu w ostatnich 184 latach. Co widzimy? Dni ciepłe, sięgające lub lekko przekraczające 20 stopni, zdarzały się w marcu zawsze; pierwszy z nich w przedstawionej serii to 20,3°C z 1861 roku. Trzeba atoli mieć na uwadze, jaki był kontekst ich występowania.
Najwyższa wartość w przedstawionym okresie to 25,3°C z roku 2024, najniższa 4,8°C z 1964.

Wykres 1.

Dane bazowe: OA-SMW-TNW-PIM- PIHM-IMGW/PIB. Seria pierwotna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Poniższy wykres (2) ukazuje, że w ostatnim okresie osiąganie/przekraczanie wartości 20 stopni w marcu staje się czymś normalnym. Czy jednak należy się temu dziwić, skoro 1 stycznia 2023 roku w stolicy było 18,9°C w cieniu? Wiele wskazuje na to, że 20 stopni będziemy mieć i w lutym, prędzej czy później.

Wykres 2.

Dane bazowe: OA-SMW-TNW-PIM-PIHM-IMGW-IMGW/PIB. Seria pierwotna. Opracowanie VarsoviaKlimat.pl.

Tak więc, moim zdaniem szczególnie zagrożonym pozostaje rekord ciepła dla lutego (18,3°C, to nie jest naturalne że rekord stycznia jest odeń wyższy), a także czerwca (35,4°C), października (28,0°C) i grudnia (15,4°C). Co nie znaczy, że i inne rekordy nie mogą zostać pokonane.

VarsoviaKlimat.pl

Okęcie 1933-2025: Skrajne dobowe Tmax / Tmin marca

Na 31 dni marca, rekordy najwyższych Tmax z piętnastu dni przypadają na XXI stulecie, a najniższych – z pięciu dni (z czego trzy z marca 2013).

W klasyfikacji minimalnych wartości rekordowo niskich, w XXI wieku widać sześć (więcej niż w lutym), za to w kategorii rekordowo wysokich na obecne stulecie przypada aż 19.

VarsoviaKlimat.pl

Okęcie 1933-2025: Skrajne dobowe Tmax / Tmin lutego

Na 29 dni lutego, rekordy najwyższych Tmax z piętnastu dni przypadają na XXI stulecie, a najniższych – tylko z sześciu dni (z czego cztery z fali mrozu z lutego 2012).

W klasyfikacji minimalnych wartości rekordowo niskich, w XXI wieku widać tylko dwa (z roku 2012), za to w kategorii rekordowo wysokich na obecne stulecie przypada aż 20.

VarsoviaKlimat.pl

Marzec 2022 roku przyniósł szereg pogodowych rekordów i skrajności w naszym mieście. Na tyle wiele, że warto im poświęcić osobny artykuł. Sprawdźmy poszczególne parametry.

Temperatura powietrza
Średnia Tmax 9,2°C, średnia Tmin -2,0°C, co daje amplitudę 11,2 stopni. To rekordowo wysoka wartość dla marca dla okresu 1951-2022. Poprzedni rekord to 9,9 stopni z roku 1974.

Ciśnienie atmosferyczne
Średnie ciśnienie powietrza (zredukowane do poziomu morza) wynosi 1028,5 hPa, najwyższe dla marca w historycznej serii 1779-2022. Poprzedni rekord to 1026,4 hPa z roku 1953. Maksymalne ciśnienie zmierzone w marcu to 1046,1 hPa, czyli bardzo bliskie rekordowej wartości marcowej z roku 1852 (1047,9 hPa).

Wilgotność względna powietrza
Wartość średnia wilgotności miesiąca to 57,8%. Tak niskiej wartości nie ma w całym badanym okresie 1806-2021. Dotychczasowy rekord niskiej wilgotności marca to 62,2% z roku… 2020. Imponująca jest liczba dni suchych (z wilgotnością poniżej 60%), jest ich aż 20. Dotychczas najwięcej było we wspomnianym roku 2020, a mianowicie… 11.

Opad atmosferyczny
Całomiesięczna suma opadu (wody) to znikome 1,7 mm, co oznacza pobicie historycznego rekordu z roku 1825 (2,0 mm). Dni z mierzalnym opadem są 3, dotychczas nigdy nie obserwowano marca z liczbą mniejszą niż 4.

Zachmurzenie
Średnie pokrycie nieba chmurami wynosi tylko 38%, co oznacza wyrównanie rekordu z roku 1928. Liczba dni bezchmurnych/prawie bezchmurnych wynosi 16, tyle samo w obu rekordowych marcach. Jest to aż 41% liczby takich dni, jaka średnio przypada na Warszawę przez cały rok.

Usłonecznienie
Marzec tegoroczny ma (wg obliczenia) aż 214,6 godzin słonecznych; do pokonania rekordu z roku 1921 zabrakło tylko 3 godzin i 12 minut słońca.

Wiatr
Jego średnia prędkość wynosi 11,6 km/h. W okresie 1951-2022 nieco mniejsza w marcu była tylko w roku 2006 (11,3 km/h).

VarsoviaKlimat.pl

*****

(Obliczenia parametrów meteorologicznych dokonane przez autora na jego odpowiedzialność, na podstawie danych obserwacyjnych IMGW-PIB ze stacji meteorologicznej na lotnisku międzynarodowym Okęcie i innych źródeł, a także obserwacji własnych. Obliczone parametry mogą się różnić od wartości oficjalnie publikowanych przez IMGW-PIB).

Okęcie 1933-2025: Skrajne dobowe Tśr / Tmax / Tmin maja

Udział obecnego stulecia w liczbie rekordowo ciepłych (wg średnich całodobowych) dni majowych wynosi 11, czyli mniej niż dla marca i kwietnia (odpowiednio 28 i 19 dni). Za to w klasyfikacji wartości rekordowo niskich, na wiek XXI nie przypada żaden dzień; najnowszy rekord zimna to 24 maja 1998 roku, ponad ćwierć wieku temu.

Udział obecnego stulecia w liczbie rekordowo ciepłych (wg dobowych temperatur maksymalnych) dni majowych wynosi 8 (ostatnio taki rekord pojawił się w roku 2018) czyli znacznie mniej niż dla miesięcy styczeń-luty-marzec (po 15 dni) oraz kwiecień (16).
W klasyfikacji wartości rekordowo niskich, na wiek XXI przypadają tylko 2 dni, z których jeden w roku bieżącym (2025), co dowodzi, że pomimo ocieplenia klimatu, sporadyczne rekordy zimna są ciągle możliwe.

Udział obecnego stulecia w liczbie rekordowo ciepłych (wg dobowych temperatur minimalnych) dni majowych wynosi 17 (styczeń 17, luty 20, marzec 19, kwiecień 18). Za to w klasyfikacji wartości rekordowo niskich, na wiek XXI nie przypada żaden dzień; najnowszy rekord zimna to 7 maja 1999 roku, z ubiegłego stulecia.

VarsoviaKlimat.pl

Okęcie 1933-2025: Skrajne dobowe Tmax / Tmin stycznia 

Na 31 dni stycznia, rekordy najwyższych Tmax z piętnastu dni przypadają na XXI stulecie, a najniższych – tylko z sześciu dni. Zupełnym fenomenem jest Tmax z 1 stycznia 2023; jest to historyczny rekord dla całej zimy (meteorologicznej), „otwierająca drogę” do napływu w przyszłości mas powietrza o charakterze niemal letnim w okresie najkrótszych dni z całego roku. Uprzedni rekord ciepła dla stycznia nie sięgał czternastu stopni.

W klasyfikacji minimalnych wartości rekordowo niskich, w XXI wieku wyróżnia się fala mrozu ze stycznia 2006 (trzy rekordy); poza tym tylko dwa dni przypadają na bieżące stulecie. Co innego wartości najwyższe: aż 17 przypada na XXI stulecie. Widzimy też, że osławione „mrozy 30-stopniowe” o których często się mówi w aspekcie „dawnych zim”, w rzeczywistości były w ostatnim (prawie) stuleciu zjawiskiem skrajnie rzadkim, zupełnie wyjątkowym. Dodajmy, że Tmin w noc sylwestrową 2023 roku nie różni się istotnie od normy dla… lipca.

VarsoviaKlimat.pl

28 lutego 2026: dobowy rekord ciepła (16,3°C)

28 lutego 2026 roku na stacji Okęcie odnotowano 16,3°C (w klatce meteorologicznej). W prawie 100-letnich dziejach obserwacji na Okęciu, jeszcze wyższe maxima termiczne wystąpiły w lutym tylko trzykrotnie: w latach 1990 (17,2°C), 2021 (18,3°C – historyczny rekord dla tego miesiąca) oraz 2024 (16,5°C). (W rzeczy samej, przed rokiem 1990 – wstecz aż do 1779 – nigdy nie odnotowano oficjalnie tak wysokiej temperatury w lutym w Warszawie). Najniższa Tmax dla Okęcia przypada na rok 1963 (-1,4°C); jest to jedyny luty w którym nie było dodatniej temperatury przez cały miesiąc. Poniższy wykres ukazuje najwyższe temperatury lutego dla stacji Okęcie.

Średnia ruchoma 10-letnia wskazuje, że aż do lat 1980-tych uśredniona dekadowo wartość tego parametru nie wzrastała; później wzrost nastąpił niejako w dwóch fazach – pierwsza w okresie ok. 1980-1990, druga ok. 2010-2026. Rok 1986 jest ostatnim, w którym najwyższa lutowa temperatura jest zbliżona do zera (0,5°C). Od roku 2019 począwszy, każdy luty ma przynajmniej jeden solidnie ciepły dzień (jak na zimę); najniższa wartość w tym czasie to 9,9°C z roku 2023. Niewiele brakuje, aby bardzo mocne adwekcje ciepła (maxima dwucyfrowe nad zerem) w drugiej połowie lutego można było u nas uznać za zjawisko rutynowe.

VarsoviaKlimat.pl

*Uzupełnienia: 1945 Sobieszyn/Lubelskie, 1946 Bielany. Dane: PIM, PIHM, IMGW, IMGW-PIB.